گیگانتوپیتکوس، به معنی "میمون غول پیکر"، بزرگترین نخستی‌سانی بود که تا به حال روی زمین زندگی کرده است. تصور کنید گوریلی ۱۰۰۰ پوندی در گوشه‌ای از موزه تاریخ طبیعی نشسته باشد! این موجود باستانی، گرچه به اندازه کینگ کونگ افسانه‌ای نبود، اما به مراتب از یک گوریل معمولی بزرگتر و سنگین‌تر بود.
بسیاری از مردم، تکامل نخستی‌ها (پریمات‌ها) را با نگاهی انسان‌محور بررسی می‌کنند و بیشتر بر روی هومینیدهای (انسان‌تباران) دوپا و دارای مغز بزرگ که میلیون‌ها سال پیش در جنگل‌های آفریقا زندگی می‌کردند، تمرکز دارند. اما واقعیت این است که نخستی‌ها – دسته‌ای از پستانداران بزرگ‌جثه که نه تنها شامل انسان و هومینیدها، بلکه میمون‌ها، کپی‌ها، لمورها، بابون‌ها و شب‌دوست‌ها (تارسیرها) نیز می‌شوند – تاریخ تکاملی بسیار عمیقی دارند که به دوران دایناسورها برمی‌گردد.
شاید اگر ایکیتیوسوروس را با یک ماهی تُن باله‌آبی اشتباه بگیرید، چندان هم جای تعجب نباشد. این خزنده دریایی با بدنی براق، باله‌ای پشتی و دمی دوشاخه و هیدرودینامیک، شباهت شگفت‌انگیزی به ماهی‌ها داشت. این تشابه، نمونه‌ای از فرگشت همگرا است؛ پدیده‌ای که در آن موجودات غیرمرتبط که در محیط‌های مشابه زندگی می‌کنند، ویژگی‌های ظاهری یکسانی پیدا می‌کنند.
دینوکیروس سال‌ها یکی از مرموزترین دایناسورهای دوران مزوزوئیک بود. اما کشف اخیر دو فسیل جدید، پرده از رازهای این موجود شگفت‌انگیز برداشت. در ادامه، به ۱۰ نکته جالب درباره دینوکیروس می‌پردازیم.
در دنیای دیرینه‌شناسی، نام‌گذاری یک گونه جدید از جانوران منقرض‌شده، اغلب مسیری طولانی و پر فراز و نشیب است. "اسب سپیده‌دم" یا "ائوهیپوس" (Eohippus) که با نام "هیراکوتیریوم" (Hyracotherium) نیز شناخته می‌شود، نمونه‌ای بارز از این چالش است. این اسب ماقبل تاریخ برای اولین بار توسط ریچارد اوون، دیرینه‌شناس مشهور قرن نوزدهم، توصیف شد. او به اشتباه این جانور را جد اولیه "خرگوش کوهی" (Hyrax)، پستانداری کوچک با سم، تصور کرد. به همین دلیل، در سال 1876، نام "هیراکوتیریوم" را بر آن نهاد که در زبان یونانی به معنای "پستاندار شبیه خرگوش کوهی" است.
داستان تکامل حیات، از دیدگاه بسیاری از متخصصان، این‌گونه روایت می‌شود: ماهی‌ها به چهاراندامان، چهاراندامان به دوزیستان و دوزیستان به خزندگان تکامل یافتند. البته این یک ساده‌سازی بزرگ است، چرا که برای مثال، ماهی‌ها، چهاراندامان، دوزیستان و خزندگان برای ده‌ها میلیون سال در کنار هم وجود داشته‌اند. اما این روایت، برای اهداف ما کافی خواهد بود. برای بسیاری از علاقه‌مندان به حیات ماقبل تاریخ، آخرین حلقه این زنجیره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چرا که دایناسورها، پتروسورها و خزندگان دریایی دوران مزوزوئیک، همگی از خزندگان اجدادی منشأ گرفته‌اند.
چند سال پیش، مقاله‌ای با عنوان تکان‌دهنده "هم‌نوع‌خواری در دایناسور ماداگاسکاری ماجونگاتولوس آتوپوس" در مجله معتبر علمی Nature منتشر شد. در این مقاله، محققان از کشف استخوان‌های مختلف ماجونگاتولوس خبر دادند که آثار گازگرفتگی‌هایی به اندازه دندان‌های یک ماجونگاتولوس دیگر بر روی آنها دیده می‌شد. تنها توضیح منطقی این بود که این ددپای ۲۰ فوتی و یک تنی، از همنوعان خود تغذیه می‌کرده است؛ یا برای تفریح، یا به دلیل گرسنگی شدید.
پلاتئوسوروس، یک دایناسور گیاهخوار کوچک تا متوسط‌الجثه بود که در اواخر دوره تریاس و اوایل دوره ژوراسیک زندگی می‌کرد. این دایناسورها که گاهی اوقات روی دو پا راه می‌رفتند، نیای دوری برای سوروپودها و تیتانوسورهای غول‌پیکر در دوران مزوزوئیک بعدی محسوب می‌شوند.
میلیون‌ها سال پیش، پستانداران کیسه‌دار تنوع و اندازه‌های بسیار بزرگ‌تری نسبت به امروز داشتند و علاوه بر استرالیا، در آمریکای جنوبی نیز زندگی می‌کردند. در ادامه با تصاویر و اطلاعات دقیق بیش از دوازده گونه منقرض‌شده یا ماقبل تاریخ این موجودات، از آلفادون تا زیگوماتوروس، آشنا خواهید شد.
گورگوسوروس (Gorgosaurus) به معنای "سوسمار درنده" یک دایناسور گوشت‌خوار بزرگ از خانواده تیرانوسوریدها بود که حدود ۷۵ میلیون سال پیش در دوره کرتاسه پسین در آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. با طولی در حدود ۹ متر و وزنی بین ۲ تا ۳ تن، این دایناسور شکارچی قدرتمندی محسوب می‌شد.
اجداد فیل‌های امروزی، از بزرگترین و عجیب‌ترین پستانداران مگافونای سرگردان روی زمین پس از انقراض دایناسورها بودند. ماموت پشمالو و ماستودون آمریکایی، دو نمونه‌ی مشهور و محبوب در بین این جانوران هستند. اما نام‌های دیگری مانند آمبلودون با عاج‌های بیل‌مانند و گومفوتریوم، کمتر به گوش خورده‌اند.
مطالعه دایناسورهای شاخ‌دار، مانند دایسراتوپس (Diceratops)، می‌تواند دریچه‌ای به دنیای اعداد یونانی باشد. نام این دایناسورها، که شامل دایسراتوپس، تریسراتوپس، تتراستراتوپس و پنتاستراتوپس می‌شود، به ترتیب به تعداد شاخ‌هایشان اشاره دارد: دو، سه، چهار و پنج. البته، تتراستراتوپس (Tetraceratops) در واقع یک تراپسید (خزنده پستاندارنما) از دوره پرمین اولیه بود و نه یک دایناسور شاخ‌دار.