بسیاری از مردم، تکامل نخستی‌ها (پریمات‌ها) را با نگاهی انسان‌محور بررسی می‌کنند و بیشتر بر روی هومینیدهای (انسان‌تباران) دوپا و دارای مغز بزرگ که میلیون‌ها سال پیش در جنگل‌های آفریقا زندگی می‌کردند، تمرکز دارند. اما واقعیت این است که نخستی‌ها – دسته‌ای از پستانداران بزرگ‌جثه که نه تنها شامل انسان و هومینیدها، بلکه میمون‌ها، کپی‌ها، لمورها، بابون‌ها و شب‌دوست‌ها (تارسیرها) نیز می‌شوند – تاریخ تکاملی بسیار عمیقی دارند که به دوران دایناسورها برمی‌گردد.

شاید اگر ایکیتیوسوروس را با یک ماهی تُن باله‌آبی اشتباه بگیرید، چندان هم جای تعجب نباشد. این خزنده دریایی با بدنی براق، باله‌ای پشتی و دمی دوشاخه و هیدرودینامیک، شباهت شگفت‌انگیزی به ماهی‌ها داشت. این تشابه، نمونه‌ای از فرگشت همگرا است؛ پدیده‌ای که در آن موجودات غیرمرتبط که در محیط‌های مشابه زندگی می‌کنند، ویژگی‌های ظاهری یکسانی پیدا می‌کنند.

دینوکیروس سال‌ها یکی از مرموزترین دایناسورهای دوران مزوزوئیک بود. اما کشف اخیر دو فسیل جدید، پرده از رازهای این موجود شگفت‌انگیز برداشت. در ادامه، به ۱۰ نکته جالب درباره دینوکیروس می‌پردازیم.

در دنیای دیرینه‌شناسی، نام‌گذاری یک گونه جدید از جانوران منقرض‌شده، اغلب مسیری طولا��ی و پر فراز و نشیب است. "اسب سپیده‌دم" یا "ائوهیپوس" (Eohippus) که با نام "هیراکوتیریوم" (Hyracotherium) نیز شناخته می‌شود، نمونه‌ای بارز از این چالش است. این اسب ماقبل تاریخ برای اولین بار توسط ریچارد اوون، دیرینه‌شناس مشهور قرن نوزدهم، توصیف شد. او به اشتباه این جانور را جد اولیه "خرگوش کوهی" (Hyrax)، پستانداری کوچک با سم، تصور کرد. به همین دلیل، در سال 1876، نام "هیراکوتیریوم" را بر آن نهاد که در زبان یونانی به معنای "پستاندار شبیه خرگوش کوهی" است.

داستان تکامل حیات، از دیدگاه بسیاری از متخصصان، این‌گونه روایت می‌شود: ماهی‌ها به چهاراندامان، چهاراندامان به دوزیستان و دوزیستان به خزندگان تکامل یافتند. البته این یک ساده‌سازی بزرگ است، چرا که برای مثال، ماهی‌ها، چهاراندامان، دوزیستان و خزندگان برای ده‌ها میلیون سال در کنار هم وجود داشته‌اند. اما این روایت، برای اهداف ما کافی خواهد بود. برای بسیاری از علاقه‌مندان به حیات ماقبل تاریخ، آخرین حلقه این زنجیره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چرا که دایناسورها، پتروسورها و خزندگان دریایی دوران مزوزوئیک، همگی از خزندگان اجدادی منشأ گرفته‌اند.

چند سال پیش، مقاله‌ای با عنوان تکان‌دهنده "هم‌نوع‌خواری در دایناسور ماداگاسکاری ماجونگاتولوس آتوپوس" در مجله معتبر علمی Nature منتشر شد. در این مقاله، محققان از کشف استخوان‌های مختلف ماجونگاتولوس خبر دادند که آثار گازگرفتگی‌هایی به اندازه دندان‌های یک ماجونگاتولوس دیگر بر روی آن‌ها دیده می‌شد. تنها توضیح منطقی این بود که این ددپای ۲۰ فوتی و یک تنی، از همنوعان خود تغذیه می‌کرده است؛ یا برای تفریح، یا به دلیل گرسنگی شدید.

پلاتئوسوروس، یک دایناسور گیاهخوار کوچک تا متوسط‌الجثه بود که در اواخر دوره تریاس و اوایل دوره ژوراسیک زندگی می‌کرد. این دایناسورها که گاهی اوقات روی دو پا راه می‌رفتند، نیای دوری برای سوروپودها و تیتانوسورهای غول‌پیکر در دوران مزوزوئیک بعدی محسوب می‌شوند.

میلیون‌ها سال پیش، پستانداران کیسه‌دار تنوع و اندازه‌های بسیار بزرگ‌تری نسبت به امروز داشتند و علاوه بر استرالیا، در آمریکای جنوبی نیز زندگی می‌کردند. در ادامه با تصاویر و اطلاعات دقیق بیش از دوازده گونه منقرض‌شده یا ماقبل تاریخ این موجودات، از آلفادون تا زیگوماتوروس، آشنا خواهید شد.

گورگوسوروس (Gorgosaurus) به معنای "سوسمار درنده" یک دایناسور گوشت‌خوار بزرگ از خانواده تیرانوسوریدها بود که حدود ۷۵ میلیون سال پیش در دوره کرتاسه پسین در آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. با طولی در حدود ۹ متر و وزنی بین ۲ تا ۳ تن، این دایناسور شکارچی قدرتمندی محسوب می‌شد.

اجداد فیل‌های امروزی، از بزرگ‌ترین و عجیب‌ترین پستانداران مگافونای سرگردان روی زمین پس از انقراض دایناسورها بودند. ماموت پشمالو و ماستودون آمریکایی، دو نمونه‌ی مشهور و محبوب در بین این جانوران هستند. اما نام‌های دیگری مانند آمبلودون با عاج‌های بیل‌مانند و گومفوتریوم، کمتر به گوش خورده‌اند.

مطالعه دایناسورهای شاخ‌دار، مانند دایسراتوپس (Diceratops)، می‌تواند دریچه‌ای به دنیای اعداد یونانی باشد. نام این دایناسورها، که شامل دایسراتوپس، تریسراتوپس، تتراستراتوپس و پنتاستراتوپس می‌شود، به ترتیب به تعداد شاخ‌هایشان اشاره دارد: دو، سه، چهار و پنج. البته، تتراستراتوپس (Tetraceratops) در واقع یک تراپسید (خزنده پستاندارنما) از دوره پرمین اولیه بود و نه یک دایناسور شاخ‌دار.

چند سال پیش، شاید با یک خبر به ظاهر واقعی در اینترنت مواجه شده باشید: "دانشمندان بریتانیایی دایناسور را شبیه‌سازی کردند." این خبر از تولد یک بچه آپاتوسوروس به نام "اسپات" خبر می‌داد که ظاهراً در دانشکده دامپزشکی دانشگاه جان مور لیورپول نگهداری می‌شد. آنچه این خبر را آزاردهنده می‌کرد، "عکس" واقعی به نظر رسیدن یک بچه سوروپاد بود که کمی شبیه نوزاد ترسناک فیلم کلاسیک "کله‌پاک‌کن" دیوید لینچ بود. نیازی به گفتن نیست، این "خبر" یک فریب کامل بود، هرچند بسیار سرگرم‌کننده.

تیلوسوروس (Tylosaurus)، به معنی "مارمولک گره‌دار"، یک خزنده دریایی عظیم‌الجثه بود که در اواخر دوره کرتاسه، حدود 80 تا 85 میلیون سال پیش، در دریاهای کم‌عمق آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. این شکارچی ماهر با بدنی کشیده و باریک، آرواره‌های قوی و عضلانی، و جثه‌ای حدود 10 متر طول و 7 تن وزن، یکی از ترسناک‌ترین موجودات دریایی زمان خود محسوب می‌شد.

مگاتریوم، که به معنی "جانور غول‌پیکر" است، یکی از بزرگ‌ترین پستانداران دوره پلیوسن و پلیستوسن بود. این تنبل غول‌پیکر که به اندازه یک فیل جثه داشت، حدود ۶ متر طول و ۲ تا ۳ تن وزن داشت و عمدتاً در آمریکای جنوبی زندگی می‌کرد.

بسیاری از مردم، واژه پتروداکتیل را برای اشاره به دو گونه مختلف از پتروسورها، یعنی پتروداکتیلوس و پترانودون، به کار می‌برند. در این مطلب، تصاویری از این دو خزنده پرنده مشهور را مشاهده خواهید کرد و با تفاوت‌های آن‌ها بیشتر آشنا می‌شوید.

آمارگاسور (Amargasaurus) که نامش از منطقه La Amarga در آرژانتین گرفته شده، یک دایناسور گیاه‌خوار با ویژگی‌های منحصربه‌فرد بود.

داستان‌ها و افسانه‌های زیادی درباره هیولای لوخ نس وجود دارد که بسیاری از آن‌ها اغراق‌آمیز، افسانه و حتی دروغ محض هستند. این موضوع به خصوص برای دیرینه‌شناسان آزاردهنده است، زیرا مرتباً توسط افرادی که باید آگاه‌تر باشند (و تهیه‌کنندگان مشتاق برنامه‌های تلویزیونی واقع‌نما) به آن‌ها گفته می‌شود که نسی (Nessie)، یک دایناسور یا خزنده دریایی منقرض‌شده است. اما واقعیت چیست؟ آیا این هیولا واقعاً وجود دارد؟ در این مطلب به بررسی حقایق و افسانه‌های مربوط به این موجود مرموز می‌پردازیم. با ما همراه باشید تا به اعماق این معما سفر کنیم و پرده از رازهای هیولای لوخ نس برداریم.

شاید اخیراً درباره‌ی «تک‌شاخ سیبری» شنیده باشید؛ گونه‌ای از موجودات منقرض‌شده به نام Elasmotherium که حدود 20,000 سال پیش زندگی می‌کردند و احتمالاً الهام‌بخش افسانه‌ی تک‌شاخ‌ها بوده‌اند. حقیقت این است که در ریشه‌ی بسیاری از اسطوره‌ها و افسانه‌ها، هسته‌ای از واقعیت نهفته است: یک رویداد، یک شخص یا یک جانور که طی هزاران سال، الهام‌بخش افسانه‌های عظیمی شده‌اند. به نظر می‌رسد که این موضوع در مورد بسیاری از موجودات افسانه‌ای صدق می‌کند؛ موجوداتی که امروزه بسیار خیالی و دور از ذهن به نظر می‌رسند، اما شاید در گذشته‌های دور، بر اساس حیوانات واقعی و زنده‌ای شکل گرفته‌اند که قرن‌هاست توسط انسان‌ها دیده نشده‌اند.

درومیسئومیموس (Dromiceiomimus)، به معنی "تقلیدگر شترمرغ" در زبان یونانی، یک دایناسور ددپای شگفت‌انگیز بود که در اواخر دوره کرتاسه، حدود 80 تا 65 میلیون سال پیش، در دشت‌های آمریکای شمالی زندگی می‌کرد. این جانور با پاهای بلند و قامت راست (دوپا)، می‌توانست با سرعت چشمگیری بدود و خود را از دست شکارچیان نجات دهد یا به دنبال شکار طعمه‌های کوچک بگردد.