چگونه جهان آغاز شد؟ این پرسشی است که قرنها ذهن دانشمندان و فلاسفه را به خود مشغول کرده است. آنها با نگاه به آسمان پر ستاره، در پی یافتن پاسخی برای این سوال بنیادی بودهاند. اخترشناسی و اخترفیزیک وظیفه دارند تا این معما را حل کنند، اما این کار آسانی نیست. کشف رازآغاز جهان، نیازمند بررسی دقیق و جستجو در اعماق فضا و زمان است.
جهان هستی با تریلیونها ستاره آذین بسته شده است. در یک شب تاریک، بسته به موقعیت مکانیتان، شاید بتوانید چند هزار از این ستارگان را مشاهده کنید. حتی یک نگاه سریع به آسمان هم میتواند اطلاعاتی دربارهی ستارگان به شما بدهد: برخی از آنها درخشانتر از بقیه به نظر میرسند و برخی دیگر ممکن است هالهای رنگین داشته باشند. این تفاوتها ناشی از چیست؟ در ادامه به بررسی عوامل مؤثر در این تفاوتها و معرفی بزرگترین و پرجرمترین ستارگان شناخته شده میپردازیم. جرم ستاره، یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در سرنوشت و ویژگیهای آن است.
ستارهشناسان برای درک بهتر اجرام آسمانی دوردست، به مطالعه نوری که از آنها ساطع میشود، میپردازند. نور با سرعت سرسامآور 299,000 کیلومتر در ثانیه در فضا حرکت میکند. مسیر این نور میتواند تحت تاثیر گرانش منحرف شده و توسط ابرهای ماده موجود در کیهان جذب یا پراکنده شود.
جهان هستی، مکانی پهناور و شگفتانگیز است که ذهن هر بینندهای را به تحیر وامیدارد. وقتی ستارهشناسان به این میاندیشند که این کیهان از چه ساخته شده، اولین چیزی که به ذهنشان خطور میکند، میلیاردها کهکشانی است که در دل آن جای گرفتهاند. هر کهکشان، میزبان میلیونها، میلیاردها و حتی تریلیونها ستاره است. بسیاری از این ستارگان نیز سیارههایی را به دور خود میچرخانند. علاوه بر این، ابرهایی از گاز و غبار هم در سراسر کیهان پراکنده شدهاند.
نور خورشیدی که در یک بعد از ظهر آرام از آن لذت میبریم، از یک ستاره سرچشمه میگیرد؛ نزدیکترین ستاره به زمین. خورشید، عظیمترین جرم در منظومه شمسی، نقش بسیار مهمی در زندگی ما ایفا میکند. این ستاره با سخاوت، گرما و روشنایی لازم برای حیات را به زمین میبخشد و بر سیارات، سیارکها، دنبالهدارها، اجرام کمربند کویپر و هستههای دنبالهدار در ابر اورت دوردست تاثیر میگذارد. نور خورشید برای انجام فتوسنتز در گیاهان ضروری است و زنجیره حیات را تغذیه می کند.
آیا میدانستید رنگ زرده تخم مرغ میتواند رازهای زیادی درباره تغذیه مرغها فاش کند؟ رنگ زرده تخم مرغ، از زرد کمرنگ گرفته تا نارنجی تیره، عمدتاً به رژیم غذایی مرغ بستگی دارد. اگر میخواهید رنگ زرده تخم مرغها را تغییر دهید، دو راه پیش رو دارید:
اصطلاح "مادرلیکور" (Mother Liquor) که در گذشته در متون شیمیایی قدیمی رایج بود، به محلولی اشاره دارد که پس از فرآیندکریستالیزاسیونو جدا کردنکریستالهاباقی میماند. به عبارت دیگر، وقتی یک محلول فوق اشباع – که معمولاً با گرم کردن محلول و افزودن ماده حل شونده تا جایی که دیگر حل نشود تهیه میشود –کریستالیزهمیشود، مایع باقیمانده که حاوی مقداری از ماده حل شونده اصلی و ناخالصیهایی است که وارد ساختارکریستالینشدهاند، "مادرلیکور" نامیده میشود.
در دنیای شیمی، واکنشها بر اساس فاز مواد شرکتکننده طبقهبندی میشوند.واکنش ناهمگن، نوعی واکنش شیمیایی است که در آنواکنشدهندههادر فازهای مختلفی قرار دارند. به عبارت سادهتر، مواد اولیه واکنش، همگی جامد، مایع یا گاز نیستند. این موضوع،واکنش ناهمگنرا ازواکنش همگنمتمایز میکند، جایی که تمامواکنشدهندههادر یک فاز مشابه حضور دارند. درک تفاوت این دو نوع واکنش، برای فهم بسیاری از فرآیندهای شیمیایی، از جمله واکنشهای صنعتی و زیستی، حیاتی است.
صورت فلکی هرکول، با الگوی ستارهای نامنظم و چهارگوش خود، در آسمان نیمکره شمالی خودنمایی میکند. از اوایل اسفند تا اواخر شهریور هر سال، در آسمان شب قابل مشاهده است و در نیمه شبهای خرداد ماه، درست بالای سر قرار میگیرد. این صورت فلکی، که از نخستین صور فلکی رصد شده است، تاریخچهای غنی دارد. با ما همراه باشید تا با این قهرمان آسمانی بیشتر آشنا شویم.
گودال جزر و مدی، که به آن حوضچه جزر و مدی یا گودال سنگی هم گفته میشود، در واقع چالههایی پر از آب هستند که با عقبنشینی آب دریا در هنگام جزر، در صخرهها و امتداد ساحل باقی میمانند. این گودالها میتوانند اندازههای مختلفی داشته باشند، از گودالهای کوچک کمعمق گرفته تا حوضچههای بزرگ و عمیق.
هیدروکربن هالوژنه (Halogenated Hydrocarbon) یا هالو کربن، نوعی ترکیب شیمیایی آلی است که در ساختار خود علاوه بر اتمهای کربن و هیدروژن، حداقل یک اتم هالوژن (مانند فلوئور، کلر، برم یا ید) نیز دارد. این ترکیبات به دلیل خواص منحصر به فردشان، کاربردهای گستردهای در صنایع مختلف دارند. حضور اتم هالوژن در این ترکیبات، خواص فیزیکی و شیمیایی آنها را به طور قابل توجهی تغییر میدهد و آنها را برای مصارف گوناگون مناسب میسازد. به عبارت ساده، هیدروکربن هالوژنه، یک هیدروکربن است که اتمهای هالوژن جایگزین برخی از اتمهایهیدروژنآن شدهاند.
در دل دنیای اتمها، جایی که عناصر سنگین و رادیواکتیو حکمرانی میکنند، مفهوم شگفتانگیزی به نام "جزیره ثبات" وجود دارد. این اصطلاح، به ناحیهای فرضی در جدول تناوبی اشاره دارد که در آن ایزوتوپهای سنگین عناصر، برخلاف سایر ایزوتوپهای رادیواکتیو، عمر نسبتاً طولانی دارند و فرصت کافی برای مطالعه و استفاده از آنها فراهم میشود. در واقع، جزیره ثبات، همچون پناهگاهی در دریای عناصر ناپایدار است؛ دریایی که در آن ایزوتوپها به سرعت تجزیه میشوند و شناسایی و کاربرد آنها را برای دانشمندان دشوار میسازند.