آسمان شب، مجموعهای از ستارگان گوناگون را در خود جای داده است. برخی از این ستارگان، عمری طولانی دارند و به آرامی مراحل تکامل خود را طی میکنند، در حالی که برخی دیگر، زندگی پرشتابی را آغاز میکنند و در مدتزمان کوتاهی، با انفجاری مهیب به زندگی خود پایان میدهند.غولهای آبی، از جمله ستارگان دستهی دوم هستند. این ستارگان در پهنهی آسمان پراکندهاند و نمونههای درخشانی مانند ستارهیرِجِل(Rigel) درصورت فلکیشکارچی (Orion) را میتوان در میان آنها یافت. همچنین، خوشههای ستارهای عظیمی مانند R136 در ابر ماژلانی بزرگ، مملو از اینغولهای آبیهستند.
جهان هستی، آنطور که میشناسیم، تنها از یک نوع ماده تشکیل نشده است. در واقع،دو نوع مادهاصلی در کیهان وجود دارد. اول، مادهای که قابل شناسایی است و اخترشناسان آن راماده باریونیمینامند. این ماده، که ازپروتونهاونوترونهاتشکیل شده، همان چیزی است که ما آن را ماده "معمولی" میدانیم. ستارهها، کهکشانها و تمام اجرام آسمانی موجود در آنها از جمله این ماده باریونی هستند.
در دهه 1960، آمریکا با فرود انسان بر ماه، به جهانیان نشان داد که این کار ممکن است. امروزه، دههها پس از آن ماموریت تاریخی، بشر دوباره به فکر سفر به دنیایی دیگر است. اما این بار مقصد فقط ماه نیست؛ هدف، قدم گذاشتن بر سیاره سرخ، مریخ است. برای تحقق این رویا، به نوآوریهای چشمگیری در طراحی فضاپیماها، مواد اولیه و فناوریهای نوین نیاز داریم. خوشبختانه، نسل جدیدی از مهندسان و دانشمندان با تمام قوا در حال پاسخگویی به این چالشها هستند.
ستارهشناسی، یا همان اخترشناسی، دانش مطالعه اجرام آسمانی و پدیدههای فضایی است. ریشه این واژه به اصطلاح یونانی باستان به معنای "قانون ستارگان" بازمیگردد. اما این فقط آغاز ماجراست!
علم نجوم پر از اصطلاحات تخصصی است که ممکن است برای افراد غیرمتخصص ناآشنا به نظر برسند. بسیاری از مردم با عباراتی مانند "سال نوری" و "پارسک" به عنوان واحدهایی برای اندازهگیری فواصل بسیار دور آشنا هستند. اما اصطلاحات فنی دیگری نیز وجود دارند که ممکن است برای کسانی که اطلاعات زیادی در مورد نجوم ندارند، پیچیده به نظر برسند. دو نمونه از این اصطلاحات، "انتقال به قرمز" (Redshift) و "انتقال به آبی" (Blueshift) هستند. این اصطلاحات برای توصیف حرکت یک جسم فضایی به سمت یا دور شدن از سایر اجرام در فضا به کار میروند.
نجوم و اخترشناسی دو موضوع کاملاً متفاوت هستند: یکی علمی مبتنی بر مشاهده و آزمایش، و دیگری بیشتر شبیه یک سرگرمی یا بازی است. متأسفانه، این دو رشته اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند و تمایز بین آنها به درستی درک نمیشود.
در دنیای پهناور اخترشناسی، اصطلاحات جذاب و متنوعی وجود دارند؛ از سال نوری و سیاره گرفته تا کهکشان، سحابی، سیاهچاله و ابرنواختر. این واژهها همگی به توصیف اجرام آسمانی میپردازند. اما برای درک عمیقتر این اجرام، باید با حرکت آنها نیز آشنا شویم.
آیا میدانستید که برخی از بزرگترین ستارگان در آسمان، غولهای سرخ هستند؟ اما این ستارگان از ابتدا به این شکل نبودهاند. در واقع، آنها با گذشت زمان و پیر شدن، تغییراتی را تجربه میکنند که باعث میشود اندازه آنها بزرگتر شده و رنگشان به سرخی بگراید. این فرآیند شگفتانگیز، بخشی از چرخهزندگی ستارگانو در نهایت،مرگ ستارگاناست. در این سفر علمی، با این پدیدهی جذاب کیهانی بیشتر آشنا خواهیم شد و خواهیم دید که چگونهستارگان غول سرخ، یکی از تماشاییترین مراحلتکامل ستارگانرا به نمایش میگذارند.
مریخ، سیاره سرخ، همواره برای انسانها جذاب بوده است. این سیاره اسرار بسیاری را در خود جای داده که کاوشگرها و مریخنشینها به دانشمندان در حل آنها کمک میکنند. یکی از این معماها، منشا قمرهای مریخ، فوبوس و دیموس، و چگونگی قرارگیری آنها در مدار این سیاره است. ظاهر این دو قمر بیشتر شبیه سیارکهاست تا قمرهای معمولی، و این موضوع باعث شده تا بسیاری از دانشمندان سیارهشناس به دنبال منشا آنها در جایی دیگر از منظومه شمسی باشند.
در میان فجایع کیهانی که ممکن است سیاره ما را تحت تاثیر قرار دهند، حمله تابشی ناشی از فورانپرتو گاما(GRB) قطعاً یکی از وخیمترین آنهاست. GRBها، رویدادهای قدرتمندی هستند که مقادیر عظیمی از پرتوهای گاما را آزاد میکنند. این پرتوها در زمره مرگبارترین تشعشعات شناخته شده قرار دارند. اگر فردی در نزدیکی یک جسم تولیدکننده پرتو گاما قرار گیرد، در یک لحظه "سرخ" خواهد شد.
جهان هستی، مجموعهای بیکران از کهکشانها با اشکال و ویژگیهای متنوع است. ستارهشناسان، این جزایر کیهانی را بر اساس شکل ظاهریشان به چهار دسته اصلی تقسیم میکنند:کهکشانهای مارپیچی،کهکشانهای بیضوی،کهکشانهای عدسیوکهکشانهای نامنظم.
به لطف ابزارهای قدرتمندی مانند تلسکوپ فضایی هابل، اخترشناسان امروزه به شناخت شگفتانگیزی از تنوع اجرام کیهانی دست یافتهاند، گسترهای که شاید نسلهای پیشین حتی در رویاهای خود نیز نمیتوانستند تصور کنند. با این حال، بسیاری از مردم از این تنوع بینظیر، بهویژه در موردکهکشانها، غافل هستند.