بدون شک، مهم‌ترین جشن در فرهنگ چینی در سراسر جهان، سال نوی چینی است. اما جالب است بدانید که ریشه‌های این جشن باشکوه، در ترس نهفته است!

داستان‌های متفاوتی درباره منشاء سال نوی چینی وجود دارد که سینه به سینه نقل شده‌اند. با این حال، وجه مشترک تمامی این روایت‌ها، وجود یک هیولای افسانه‌ای وحشتناک است که به روستاییان حمله می‌کرد. نام این موجود ترسناک، «نیان» (年) بود که در زبان چینی به معنای «سال» نیز هست.

در این افسانه‌ها آمده است که پیرمرد دانایی به اهالی روستا توصیه می‌کند تا با ایجاد سروصدای بلند با طبل و ترقه، و آویزان کردن بریده‌های کاغذی و طومارهای قرمز رنگ بر در خانه‌های خود، نیان را از خود دور کنند. چرا که نیان از رنگ قرمز می‌ترسید.

روستاییان به نصیحت پیرمرد عمل کردند و نیان شکست خورد. از آن زمان، مردم چین در سالگرد این واقعه، «عبور از نیان» را جشن می‌گیرند که در زبان چینی به آن «گوا نیان» (过年) گفته می‌شود. این عبارت، مترادف با جشن گرفتن سال نو است. بدین ترتیب، سال نوی چینی، را داستانی از غلبه بر ترس و ورود به سالی نو و پر از امید پیوند خورده است. این جشن، فرصتی برای گرامیداشت سنت‌ها و آرزوی سلامتی، شادی و موفقیت در سال جدید است.

گاه‌شماری قمری و ارتباط آن با سال نوی چینی

یکی از ویژگی‌های جالب سال نوی چینی، تغییر تاریخ آن در هر سال است. این موضوع به دلیل اتکا به گاه‌شماری قمری است. در حالی که تقویم میلادی (گریگوری) بر اساس چرخش زمین به دور خورشید محاسبه می‌شود، تاریخ سال نوی چینی با توجه به چرخش ماه به دور زمین تعیین می‌گردد. به طور دقیق‌تر، سال نوی چینی در دومین ماه نو پس از انقلاب زمستانی اتفاق می‌افتد. این سنت، تنها مختص به چین نیست؛ بلکه کشورهایی همچون کره، ژاپن و ویتنام نیز از تقویم قمری برای جشن گرفتن سال نو استفاده می‌کنند.

جالب است بدانید که سال نوی چینی قدمتی بسیار بیشتر از آیین‌های بودایی و دائوئی دارد. همانند بسیاری از جوامع کشاورزی، ریشه‌های سال نوی چینی در جشن بهار نهفته است؛ مشابه جشن‌های دیگری همچون عید پاک یا پسح. در واقع، این جشن با آغاز فصل کشاورزی ارتباط تنگاتنگی دارد.

فصل کشت برنج در چین، بسته به منطقه، از حدود ماه مه تا سپتامبر (شمال چین)، آوریل تا اکتبر (دره رودخانه یانگ‌تسه) یا مارس تا نوامبر (جنوب شرقی چین) به طول می‌انجامد. به احتمال زیاد، جشن سال نو، سرآغاز تدارکات برای یک فصل کشت جدید بوده است. خانه تکانی و نظافت منزل در این ایام یک رسم مرسوم است. بسیاری از خانواده‌های چینی در طول تعطیلات سال نو، خانه‌های خود را تمیز می‌کنند. همچنین، جشن سال نو می‌تواند راهی برای از بین بردن کسالت و یکنواختی ماه‌های طولانی زمستان باشد.

رسوم سنتی سال نوی چینی

در ایام سال نوی چینی، خانواده‌ها مسافت‌های طولانی را طی می‌کنند تا گرد هم آیند و به شادی بپردازند. این جابه‌جایی عظیم، با نام "جنبش بهاری" یا Chunyun (春运) شناخته می‌شود؛ در این دوره، سیل عظیمی از مسافران، سختی‌ها را به جان می‌خرند تا خود را به زادگاهشان برسانند.

اگرچه تعطیلات رسمی سال نوی چینی معمولاً یک هفته به طول می‌انجامد، اما به طور سنتی، این جشن به مدت 15 روز ادامه دارد. در این روزها، آتش‌بازی‌ها به آسمان می‌روند، صدای طبل‌ها در خیابان‌ها طنین‌انداز می‌شود، فانوس‌های قرمز رنگ شب‌ها را روشن می‌کنند و بریده‌های کاغذی قرمز رنگ و خوشنویسی‌های زیبا بر درها آویخته می‌شوند. کودکان نیز عیدی خود را در قالب پاکت‌های قرمز رنگ حاوی پول دریافت می‌کنند. بسیاری از شهرها در سراسر جهان، میزبان رژه‌های سال نو هستند که با رقص‌های اژدها و شیر همراه است. اوج این جشن‌ها، در پانزدهمین روز با برگزاری جشن فانوس‌ها رقم می‌خورد.

غذا، جزء جدایی‌ناپذیر از جشن سال نو است. از غذاهای سنتی این ایام می‌توان به نیان گائو (کیک برنج چسبناک و شیرین) و دامپلینگ‌های خوش‌طعم اشاره کرد. این خوراکی‌ها نه تنها لذت‌بخش هستند، بلکه نمادی از برکت و فراوانی در سال نو به شمار می‌روند.

سال نوی چینی در برابر جشن بهار: تغییر نام و تحولات تاریخی

در چین، جشن‌های سال نو مترادف با جشن بهار (春节 یا chūn jié) است که معمولاً یک هفته به طول می‌انجامد. اما ریشه این تغییر نام از "سال نوی چینی" به "جشن بهار" داستانی جالب و کمتر شنیده شده دارد.

در سال 1912، جمهوری تازه تأسیس چین، تحت حاکمیت حزب ناسیونالیست، به منظور تشویق مردم به جشن گرفتن سال نوی غربی، نام این تعطیلات سنتی را به "جشن بهار" تغییر داد. در آن دوره، بسیاری از روشنفکران چینی تصور می‌کردند که مدرن شدن به معنای انجام دادن همه کارها به سبک غربی است.

پس از به قدرت رسیدن کمونیست‌ها در سال 1949، جشن سال نو به عنوان یک سنت فئودالی و آغشته به مذهب تلقی شد که برای یک چین آتئیست مناسب نبود. به همین دلیل، در دوران حکومت حزب کمونیست چین، در برخی سال‌ها سال نوی چینی برگزار نشد.

با این حال، در اواخر دهه 1980، همزمان با آزادسازی اقتصاد چین، جشن‌های جشن بهار به یک تجارت بزرگ تبدیل شد. از سال 1982، تلویزیون مرکزی چین، هر ساله یک جشن باشکوه سال نو را برگزار می‌کند که به صورت سراسری و از طریق ماهواره در سراسر جهان پخش می‌شود.

در طول سال‌ها، دولت چین تغییرات متعددی در سیستم تعطیلات خود ایجاد کرده است. تعطیلات روز کارگر ابتدا افزایش و سپس به یک روز کاهش یافت، و تعطیلات روز ملی از دو روز به سه روز افزایش یافت. همچنین، تعطیلات سنتی بیشتری مانند جشن نیمه پاییز و روز رفتگان مورد تأکید قرار گرفتند. اما تنها تعطیلات یک هفته‌ای که حفظ شد، جشن بهار بود. این موضوع نشان می‌دهد که جشن بهار یا همان سال نوی چینی، همچنان جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ و زندگی مردم چین دارد.