عمان: حقایق خواندنی و تاریخچه جذاب پادشاهی اقیانوس هند

سلطنت‌نشین عمان، با پیشینه‌ای غنی به عنوان قلب تپنده تجارت در مسیرهای دریایی اقیانوس هند و پیوندهایی تاریخی با کشورهایی از پاکستان تا جزیره زنگبار، همواره جایگاه ویژه‌ای داشته است. امروزه، عمان با وجود ذخایر نفتی محدود، در زمره ثروتمندترین کشورهای جهان قرار دارد.

اطلاعات کلیدی درباره عمان:

• نام رسمی: سلطنت عمان
• پایتخت: مسقط
• جمعیت (سال 2017): 4,613,241 نفر
• زبان رسمی: عربی
• واحد پول: ریال عمان (OMR)
• نوع حکومت: سلطنت مطلقه
• آب و هوا: بیابان خشک؛ گرم و مرطوب در امتداد سواحل؛ گرم و خشک در مناطق داخلی؛ وزش بادهای موسمی جنوب غربی قوی در تابستان (از ماه می تا سپتامبر) در دورترین نقطه جنوبی
• مساحت کل: 309,500 کیلومتر مربع
• بلندترین نقطه: جبل شمس با ارتفاع 3,004 متر
• پایین‌ترین نقطه: دریای عرب در سطح 0 متر

حکومت در عمان

عمان دارای نظام سلطنت مطلقه است که در راس آن، سلطان قرار دارد. سلطان با صدور فرامین، کشور را اداره می‌کند.

"مجلس عمان" به عنوان یک نهاد قانون‌گذاری دومجلسی، ��قش مشورتی برای سلطان ایفا می‌کند. مجلس اعیان یا "مجلس الدوله" از 71 عضو تشکیل شده که از خانواده‌های برجسته عمانی انتخاب و توسط سلطان منصوب می‌شوند. مجلس شورا، به عنوان مجلس سفلی، دارای 84 عضو است که با رای مردم انتخاب می‌شوند، اما سلطان این اختیار را دارد که انتخابات آن‌ها را لغو کند.

جمعیت عمان

جمعیت عمان حدود 3.2 میلیون نفر است که تنها 2.1 میلیون نفر از آن‌ها عمانی هستند. مابقی را کارگران مهمان خارجی تشکیل می‌دهند که عمدتاً از کشورهای هند، پاکستان، سریلانکا، بنگلادش، مصر، مراکش و فیلیپین به این کشور آمده‌اند.

در میان جمعیت عمانی، اقلیت‌های قومی-زبانی نیز وجود دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به زنگباری‌ها، عجمی‌ها و جبلی‌ها اشاره کرد.

زبان‌ها در عمان

زبان عربی فصیح، زبان رسمی عمان است. با این حال، برخی از عمانی‌ها به لهجه‌های مختلف عربی و حتی زبان‌های سامی متمایز دیگری نیز صحبت می‌کنند. زبان‌های اقلیت کوچک مرتبط با عربی و عبری عبارتند از: باثاری، حرسوسی، مهری، هوبیوت (که در منطقه کوچکی از یمن نیز صحبت می‌شود) و جبلی.

حدود 2300 نفر به زبان کمزاری صحبت می‌کنند که یک زبان هندواروپایی از شاخه ایرانی است و تنها زبان ایرانی است که در شبه جزیره عربستان صحبت می‌شود.

به دلیل روابط تاریخی عمان با بریتانیا و زنگبار، زبان‌های انگلیسی و سواحیلی به طور گسترده به عنوان زبان دوم در عمان صحبت می‌شوند. زبان بلوچی، یکی دیگر از زبان‌های ایرانی که یکی از زبان‌های رسمی پاکستان است، نیز به طور گسترده توسط عمانی‌ها صحبت می‌شود. کارگران مهمان به زبان‌های عربی، اردو، تاگالوگ و انگلیسی و غیره صحبت می‌کنند.

دین در عمان

دین رسمی عمان، اسلام اباضی است که شاخه‌ای متمایز از اعتقادات سنی و شیعه است و تقریباً 60 سال پس از درگذشت پیامبر محمد (ص) پدید آمده است. تقریباً 25 درصد از جمعیت عمان غیرمسلمان هستند. ادیان دیگر شامل هندوئیسم، جینیسم، بودیسم، زرتشتی‌گری، سیکیسم، بهائیت و مسیحیت هستند. این تنوع غنی، نشان‌دهنده جایگاه چند صد ساله عمان به عنوان یک مرکز تجاری مهم در سیستم اقیانوس هند است.

جغرافیای عمان

عمان با مساحتی حدود 309,500 کیلومتر مربع (119,500 مایل مربع) در جنوب شرقی شبه جزیره عربستان واقع شده است. بیشتر سرزمین عمان را بیابان‌های سنگریزه‌ای تشکیل می‌دهند، اگرچه تپه‌های شنی نیز در آن یافت می‌شوند. بیشتر جمعیت عمان در مناطق کوهستانی شمال و سواحل جنوب شرقی زندگی می‌کنند. عمان همچنین دارای قطعه کوچکی از زمین در نوک شبه جزیره مسندم است که توسط امارات متحده عربی (UAE) از بقیه کشور جدا شده است.

عمان از شمال با امارات متحده عربی، از شمال غربی با عربستان سعودی و از غرب با یمن همسایه است. ایران در طرف دیگر دریای عمان، در شمال شمال شرقی عمان قرار دارد.

آب و هوا در عمان

بخش اعظم عمان آب و هوایی بسیار گرم و خشک دارد. در مناطق بیابانی داخلی، دمای هوا در تابستان به طور معمول از 53 درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود و میزان بارندگی سالانه تنها بین 20 تا 100 میلی‌متر است. مناطق ساحلی معمولاً حدود 20 درجه سانتی‌گراد خنک‌تر هستند. در منطقه کوهستانی جبل اخضر، میزان بارندگی سالانه می‌تواند به 900 میلی‌متر برسد.

اقتصاد عمان

اقتصاد عمان به شدت وابسته به استخراج نفت و گاز است، اگرچه ذخایر آن تنها رتبه 24 را در جهان دارد. سوخت‌های فسیلی بیش از 95 درصد از صادرات عمان را تشکیل می‌دهند. این کشور همچنین مقادیر کمی از کالاهای تولیدی و محصولات کشاورزی را برای صادرات تولید می‌کند - عمدتاً خرما، لیمو ترش، سبزیجات و غلات - اما این کشور بیابانی بسیار بیشتر از آنچه صادر می‌کند، غذا وارد می‌کند.

دولت سلطان با تشویق توسعه بخش تولید و خدمات، بر تنوع بخشیدن به اقتصاد تمرکز دارد. تولید ناخالص داخلی سرانه عمان حدود 28800 دلار آمریکا (سال 2012) است و نرخ بیکاری 15 درصد است.

تاریخچه عمان

شواهد نشان می‌دهد که انسان‌ها حداقل از 106000 سال پیش در منطقه کنونی عمان زندگی می‌کرده‌اند. کشف ابزارهای سنگی مربوط به دوره پلیستوسن پسین در منطقه ظفار، ارتباط این منطقه با مجموعه نوبیان شاخ آفریقا را نشان می‌دهد و احتمالاً مهاجرت انسان‌ها از آفریقا به عربستان در آن زمان یا حتی قبل از آن، از طریق دریای سرخ، صورت گرفته است.

قدیمی‌ترین شهر شناخته شده در عمان، دِریز (Dereaze) است که قدمت آن به حداقل 9000 سال پیش می‌رسد. یافته‌های باستان‌شناسی شامل ابزارهای سنگی آتش زنه، اجاق‌ها و سفال‌های دست‌ساز است. در کوهپایه‌های اطراف، نقاشی‌های صخره‌ای از حیوانات و شکارچیان نیز یافت شده است.

در الواح سومری اولیه، از عمان با نام "مگان" یاد شده و به عنوان منبع مس شناخته شده است. از قرن ششم قبل از میلاد به بعد، عمان معمولاً تحت کنترل سلسله‌های بزرگ ایرانی مستقر در آن سوی خلیج فارس (ایران کنونی) قرار داشت. ابتدا هخامنشیان بودند که احتمالاً پایتخت محلی در سُحار تأسیس کردند، سپس اشکانیان و در نهایت ساسانیان که تا ظهور اسلام در قرن هفتم میلادی حکومت کردند.

عمان از اولین مناطقی بود که به اسلام گروید. پیامبر اسلام (ص) در حدود سال 630 میلادی یک مبلغ به جنوب فرستاد و حاکمان عمان به دین جدید تسلیم شدند. این واقعه قبل از شکاف سنی/شیعه رخ داد، بنابراین عمان اسلام اباضی را پذیرفت و به این فرقه باستانی در این دین پایبند مانده است. بازرگانان و دریانوردان عمانی از جمله مهم‌ترین عوامل گسترش اسلام در حاشیه اقیانوس هند بودند و این دین جدید را به هند، آسیای جنوب شرقی و بخش‌هایی از سواحل آفریقای شرقی بردند. پس از درگذشت پیامبر اسلام (ص)، عمان تحت حکومت خلفای اموی و عباسی، قرمطیان (931-934)، بوییان (967-1053) و سلجوقیان (1053-1154) قرار گرفت.

هنگامی که پرتغالی‌ها وارد تجارت اقیانوس هند شدند و شروع به اعمال قدرت خود کردند، مسقط را به عنوان یک بندر اصلی شناسایی کردند. آن‌ها تقریباً 150 سال، از 1507 تا 1650، این شهر را اشغال کردند. با این حال، کنترل آن‌ها بدون چالش نبود. ناوگان عثمانی در سال 1552 و دوباره از 1581 تا 1588 شهر را از پرتغالی‌ها تصرف کرد، اما هر بار دوباره آن را از دست داد. در سال 1650، قبایل محلی موفق شدند پرتغالی‌ها را برای همیشه بیرون رانده. هیچ کشور اروپایی دیگری نتوانست این منطقه را مستعمره کند، اگرچه بریتانیا در قرون بعدی نفوذ امپراتوری داشت.

در سال 1698، امام عمان به زنگبار حمله کرد و پرتغالی‌ها را از این جزیره بیرون راند. او همچنین بخش‌هایی از ساحل شمالی موزامبیک را اشغال کرد. عمان از این جای پا در آفریقای شرقی به عنوان بازاری برای بردگان استفاده کرد و نیروی کار اجباری آفریقایی را برای دنیای اقیانوس هند تامین می‌کرد.

بنیانگذار سلسله حاکم کنونی عمان، آل سعید، در سال 1749 قدرت را به دست گرفت. در طول یک مبارزه جدایی طلبی حدود 50 سال بعد، بریتانیایی‌ها توانستند در ازای حمایت از ادعای او برای تاج و تخت، امتیازاتی از یک حاکم آل سعید بگیرند. در سال 1913، عمان به دو کشور تقسیم شد، به طوری که امامان مذهبی در داخل کشور حکومت می‌کردند، در حالی که سلاطین به حکومت خود در مسقط و ساحل ادامه می‌دادند.

این وضعیت در دهه 1950 با کشف تشکیلات نفتی احتمالی پیچیده‌تر شد. سلطان مسقط مسئول تمام معاملات با قدرت‌های خارجی بود، اما امامان مناطقی را که به نظر می‌رسید نفت دارند، کنترل می‌کردند. در نتیجه، سلطان و متحدانش در سال 1959 پس از چهار سال جنگ، داخل کشور را تصرف کردند و بار دیگر ساحل و داخل عمان را متحد کردند.

در سال 1970، سلطان کنونی پدرش، سلطان سعید بن تیمور را سرنگون کرد و اصلاحات اقتصادی و اجتماعی را معرفی کرد. با این حال، او نتوانست شورش‌های سراسر کشور را متوقف کند تا اینکه ایران، اردن، پاکستان و بریتانیا مداخله کردند و در سال 1975 به یک توافق صلح دست یافتند. سلطان قابوس به مدرن کردن کشور ادامه داد. با این حال، او در سال 2011 در جریان بهار عربی با اعتراضاتی روبرو شد. پس از وعده اصلاحات بیشتر، او فعالان را سرکوب کرد، چندین نفر از آن‌ها را جریمه و زندانی کرد.

این مقاله در سایت علمی رایشمند منتشر شده است. خوشحال می‌شویم اگر دیدگاه و نظر خود را درباره این موضوع با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.