انقلاب صنعتی اول در بریتانیا، دورانی پر از تحولات شگرف بود. اکتشافات علمی، رشد اقتصادی قابل توجه، ظهور فناوری‌های نوین و نوآوری‌های معماری، همگی چهره بریتانیا را دگرگون کردند. در کنار این پیشرفت‌ها، جمعیت نیز دستخوش تغییراتی اساسی شد: افزایش چشمگیر، تمرکز در شهرها، بهبود وضعیت سلامتی و ارتقای سطح تحصیلات. بریتانیا در این دوره، برای همیشه به کشوری متفاوت و پیشرفته‌تر تبدیل شد.

مهاجرت از مناطق روستایی بریتانیا و حتی کشورهای خارجی، نقش مهمی در افزایش جمعیت ایفا کرد. این رشد جمعیتی، نیروی کار مورد نیاز برای توسعه شهرها را تأمین کرد و به تداوم انقلاب صنعتی برای چندین دهه کمک نمود. فرصت‌های شغلی جدید، دستمزدهای بالاتر و رژیم‌های غذایی بهتر، مردم را گرد هم آورد و فرهنگ‌های شهری نوینی را شکل داد. افزایش جمعیت در شهرها و روستاها، رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی بیشتری را به ارمغان آورد.

رشد جمعیت در دوران انقلاب صنعتی

مطالعات تاریخی نشان می‌دهند که در سال‌های پیش از انقلاب صنعتی (بین سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۷۵۰)، جمعیت انگلستان نسبتاً ثابت و رشد بسیار کمی داشت. آمار دقیقی از دوره قبل از تأسیس سرشماری سراسری در دسترس نیست، اما از اسناد تاریخی موجود به وضوح مشخص است که بریتانیا در نیمه دوم قرن هجدهم، شاهد یک انفجار جمعیتی بوده است. برخی تخمین‌ها نشان می‌دهند که بین سال‌های ۱۷۵۰ تا ۱۸۵۰، جمعیت انگلستان بیش از دو برابر افزایش یافته است.

با توجه به اینکه رشد جمعیت همزمان با وقوع اولین انقلاب صنعتی در انگلستان رخ داده است، به نظر می‌رسد این دو پدیده با یکدیگر ارتباط داشته باشند. اگرچه تعداد زیادی از مردم از مناطق روستایی به شهرهای بزرگ مهاجرت کردند تا به محل کار خود در کارخانه‌ها نزدیک‌تر باشند، اما تحقیقات نشان داده‌اند که مهاجرت، عامل اصلی این افزایش جمعیت نبوده است. در عوض، به نظر می‌رسد افزایش جمعیت عمدتاً به عوامل داخلی مانند تغییر سن ازدواج، بهبود وضعیت بهداشتی که به زنده ماندن کودکان بیشتری تا بزرگسالی منجر شد و افزایش نرخ زاد و ولد، نسبت داده شود.

کاهش نرخ مرگ و میر در دوران انقلاب صنعتی

در طول انقلاب صنعتی، نرخ مرگ و میر در بریتانیا به طور قابل توجهی کاهش یافت و متوسط طول عمر افراد افزایش یافت. شاید این موضوع با توجه به اینکه شهرهای شلوغ تازه تاسیس، مملو از بیماری و ناخوشی بودند، تعجب آور باشد (نرخ مرگ و میر شهری بالاتر از نرخ مرگ و میر روستایی بود)، اما بهبود کلی وضعیت بهداشتی و رژیم‌های غذایی بهتر به دلیل بهبود تولید مواد غذایی و دستمزدهای کافی، این اثر منفی را جبران کرد.

افزایش تولد نوزادان زنده و کاهش نرخ مرگ و میر به عوامل متعددی از جمله پایان طاعون، تغییرات آب و هوایی و پیشرفت در فناوری‌های بیمارستانی و پزشکی (از جمله واکسن آبله) نسبت داده شده است. اما امروزه، افزایش چشمگیر ازدواج و نرخ تولد، دلیل اصلی رشد بی‌سابقه جمعیت در نظر گرفته می‌شود.

تغییرات مرتبط با ازدواج در دوران انقلاب صنعتی

در نیمه اول قرن هجدهم، سن ازدواج در بریتانیا در مقایسه با سایر نقاط اروپا نسبتاً بالا بود و درصد زیادی از مردم اصلاً ازدواج نمی‌کردند. اما ناگهان، میانگین سن افرادی که برای اولین بار ازدواج می‌کردند کاهش یافت و همچنین تعداد افرادی که تصمیم می‌گرفتند هرگز ازدواج نکنند نیز کم شد.

این تحولات در نهایت منجر به تولد کودکان بیشتری شد. افزایش تعداد تولدهای خارج از چارچوب ازدواج، که گمان می‌رود ناشی از تأثیرات شهرنشینی و کاهش اهمیت سنت‌گرایی در ذهنیت زنان باشد، نیز به افزایش نرخ تولد کمک کرد. با مهاجرت جوانان به شهرها، فرصت‌های بیشتری برای ملاقات با دیگران پیدا کردند و این امر شانس یافتن شریک زندگی را افزایش داد. شانس آن‌ها در مناطق شهری بسیار بهتر از مناطق روستایی با جمعیت کم بود.

نه تنها ازدواج در طول انقلاب صنعتی برای جوانان جذاب‌تر بود، بلکه ایده فرزندآوری نیز همینطور بود. اگرچه تخمین‌های مربوط به درصد افزایش واقعی دستمزدها متفاوت است، اما محققان بر این باورند که اشتیاق گسترده برای داشتن فرزند، نتیجه افزایش رونق اقتصادی بود که به مردم اجازه می‌داد با آسودگی بیشتری تشکیل خانواده دهند.

گسترش شهرنشینی در دوران انقلاب صنعتی

پیشرفت‌های فناورانه و علمی در نهایت صنایع را به ساخت کارخانه‌ها در خارج از لندن سوق داد. در نتیجه، شهرهای متعددی در انگلستان بزرگتر شدند و محیط‌های کوچکتر شهری که مردم برای کار در کارخانه‌ها و سایر مکان‌های کار دسته‌جمعی به آن‌ها می‌رفتند، به وجود آمدند.

جمعیت لندن در طول 50 سال از 1801 تا 1851 دو برابر شد، و در همان زمان، جمعیت شهرک‌ها و شهرهای سراسر کشور نیز به شدت افزایش یافت. این مناطق شهری اغلب در وضعیت نامناسبی قرار داشتند زیرا گسترش بسیار سریع اتفاق افتاد و مردم در فضاهای کوچک زندگی (همراه با کثیفی و بیماری) جمع شده بودند، اما آنقدر بد نبود که از ورود مداوم به شهرها جلوگیری کند یا بر میانگین طول عمر تأثیر منفی بگذارد.

رشد مداوم پس از صنعتی شدن اولیه در محیط‌های شهری را می‌توان به نرخ بالای تولد و ازدواج که در آنجا ثابت مانده بود، نسبت داد. پس از این دوره، شهرهایی که زمانی نسبتاً کوچک بودند، دیگر کوچک نبودند. پس از انقلاب، بریتانیا مملو از شهرهای بزرگی بود که مقادیر زیادی کالاهای صنعتی تولید می‌کردند. این محصولات نوآورانه و شیوه زندگی کسانی که در تولید آن‌ها شرکت داشتند، به زودی به اروپا و سایر نقاط جهان صادر می‌شد.