جاده های تجاری اقیانوس هند از مناطق آسیای جنوب شرقی، هند، عربستان و شرق آفریقا را از حداقل قرن سوم پیش از میلاد به هم متصل می کرد. این شبکه وسیع بین المللی راه ها، این مناطق را به شرق آسیا (به ویژه چین) نیز مرتبط می ساخت.

سال ها قبل از اینکه اروپایی ها اقیانوس هند را «کشف» کنند، بازرگانان عرب، گجرات و سایر نواحی ساحلی از دهوهای با بادبان مثلثی برای بهره برداری از بادهای موسمی فصلی استفاده کردند. اهلی سازی شتر نیز کمک کرد تا کالاهای تجاری ساحلی مانند ابریشم، چینی، ادویه، بخور و عاج به امپراتوری های داخلی منتقل شود. همچنین انسان های برده نیز در این تجارت مبادله می شدند.

تجارت اقیانوس هند در دوره کلاسیک

در دوران کلاسیک (قرن چهارم پیش از میلاد تا قرن سوم میلادی)، امپراتوری های اصلی در تجارت اقیانوس هند شامل امپراتوری هخامنشی در ایران (۵۵۰–۳۳۰ پیش از میلاد)، امپراتوری موریya در هند (۳۲۴–۱۸۵ پیش از میلاد)، دودمان هان در چین (۲۰۲ پیش از میلاد–۲۲۰ میلادی) و امپراتوری روم (۳۳ پیش از میلاد–۴۷۶ میلادی) بودند. ابریشم چین به خاطر رومانی های ثروتمند بسیار خواهان داشت و سکه های رومی در خزانه های هندی مبادله می شدند و جواهرات ایرانی در فضایی موریایی می درخشیدند.

دیگر صادرات مهم در طول جاده های تجاری اقیانوس هند در دوره کلاسیک، افکار مذهبی بود. بودیسم، هندوئیسم و جینیسم از هند به آسیای جنوب شرقی گسترش یافتند که این گسترش توسط بازرگانان به جای مبلغان انجام گرفت. اسلام نیز از قرن هفتم میلادی به همین روش گسترش یافت.

تجارت اقیانوس هند در دوره میان قرن

در دوره میان قرن (۴۰۰–۱۴۵۰ میلادی)، تجارت در حوضه اقیانوس هند رونق یافت. ظهور خلافت های اموی (۶۶۱–۷۵۰ میلادی) و عباسی (۷۵۰–۱۲۵۸) در شبه جزیره عربستان یک گره غربی قدرتمند برای جاده های تجاری فراهم کرد. علاوه بر این، اسلام بازرگانان را ارجمند می دانست—پیامبر اسلام خود یک بازرگان و رهبر کاروان بود—و شهرهای ثروتمند مسلمان تقاضای زیادی برای کالاهای لوکس ایجاد کردند.

در عین حال، دودمان های تانگ (۶۱۸–۹۰۷) و سونگ (۹۶۰–۱۲۷۹) در چین نیز بر تجارت و صنعت تأکید کردند و روابط تجاری قوی ای را در امتداد جاده ابریشم زمینی توسعه دادند و تجارت دریایی را تشویق کردند. حکام سونگ حتی یک نیروی دریایی امپراتوری قوی ایجاد کردند تا بر دزدی دریایی در انتهای شرقی جاده کنترل داشته باشند.

بین عرب ها و چینی ها، چندین امپراتوری بزرگ اساساً بر مبنای تجارت دریایی شکوفا شدند. امپراتوری چولا (قرن سوم پیش از میلاد–۱۲۷۹ میلادی) در جنوب هند مسافران را با ثروت و تجمل خود خیره کرد؛ بازدیدکنندگان چینی پاراده ای از فیل ها را که با پارچه های طلایی و جواهرات پوشانده شده بودند، در خیابان های شهر مشاهده می کردند. امپراتوری اسریواجایا (قرن هفتم–سیزدهم میلادی) در آنچه اکنون اندونزی است، تقریباً به طور کامل بر پایه مالیات بر کشتی های تجاری که از تنگه باریک مالاکا عبور می کردند، شکوفا شد. حتی تمدن آنکوری (۸۰۰–۱۳۲۷) که در دل سرزمین خمر در کامبوج قرار داشت، از رودخانه مکونگ به عنوان یک بزرگراه استفاده کرد که آن را به شبکه تجارت اقیانوس هند متصل می کرد.

برای قرن ها، چین عمدتاً به بازرگانان خارجی اجازه می داد که به این کشور بیایند. در واقع، همه به دنبال کالاهای چینی بودند و خارجی ها بیش از حد مایل بودند که برای تأمین ابریشم های عالی، چینی و سایر اقلام به سواحل چین سفر کنند. اما در سال ۱۴۰۵، امپراتور یانگله از دودمان مینگ چین اولین سفر از هفت سفر را برای دیدن تمام شرکای تجاری اصلی امپراتوری در اطراف اقیانوس هند ارسال کرد. کشتی های گنجینه مینگ تحت فرماندهی دریادار ژنگ او به شرق آفریقا سفر کرده و نمایندگان و کالاهای تجاری از این منطقه را به خانه آوردند.

نفوذ اروپا بر تجارت اقیانوس هند

در سال ۱۴۹۸، دریانوردان عجیب و جدیدی برای اولین بار در اقیانوس هند ظاهر شدند. ملوانان پرتغالی تحت فرمان واسکو داگاما (~۱۴۶۰–۱۵۲۴) به سمت نقطه جنوبی آفریقا رفتند و وارد دریاهای جدید شدند. پرتغالی ها مشتاق بودند تا به تجارت اقیانوس هند بپیوندند زیرا تقاضای اروپایی ها برای کالاهای لوکس آسیایی بسیار زیاد بود. با این حال، اروپا چیزی برای تجارت نداشت. مردم در اطراف حوضه اقیانوس هند به لباس های پشمی یا پوستین، ظروف آهنی، یا دیگر محصولات ناقص اروپا نیازی نداشتند.

به همین دلیل، پرتغالی ها به عنوان دزدان دریایی وارد تجارت اقیانوس هند شدند تا به عنوان بازرگان. با استفاده از ترکیبی از شجاعت و توپخانه، آن ها شهرهای بندری مانند کالیکوت در سواحل غربی هند و ماکائو در چین جنوبی را تصرف کردند. پرتغالی ها شروع به قاپیدن و اخاذی از تولیدکنندگان محلی و کشتی های تجاری خارجی کردند. به خصوص، آن ها مسلمانان را به عنوان دشمن می دیدند و هر فرصتی را برای غارت کشتی های آن ها غنیمت می شمردند، زیرا هنوز از فتح مسلمانان اموی در پرتغال و اسپانیا (۷۱۱–۷۸۸) آسیب دیده بودند.

در سال ۱۶۰۲، قدرت اروپایی حتی بی رحم تر دیگری در اقیانوس هند ظاهر شد: شرکت هند شرقی هلند (VOC). هلندی ها به جای اینکه خود را در الگوی تجاری موجود وارد کنند، همانند پرتغالی ها به دنبال یک انحصار کامل بر ادویه های سودآور مانند جوز هندی و گل میخک بودند. در سال ۱۶۸۰، بریتانیا نیز با شرکت هند شرقی بریتانیا به این تجارت پیوست و برای کنترل جاده های تجاری با VOC به چالش پرداخت. با قدرت یافتن کشورهای اروپایی در بخش های مهم آسیا و تبدیل شدن اندونزی، هند، مالاوی و بخش های زیادی از آسیای جنوب شرقی به مستعمرات، تجارت متقابل به شدت کاهش یافت. کالاها به طور فزاینده ای به اروپا منتقل می شدند، در حالی که امپراتوری های تجاری آسیایی قبلی فقیرتر و نابود شدند. با این اوصاف، شبکه تجاری دو هزار ساله اقیانوس هند آسیب جدی دید و عملاً نابود شد.