مارگارت اتوود (متولد ۱۸ نوامبر ۱۹۳۹)، نویسنده برجسته کانادایی، نامی آشنا در دنیای ادبیات است. او که در زمینه‌های مختلفی از جمله شعر، رمان و نقد ادبی فعالیت دارد، جوایز معتبر بسیاری از جمله جایزه بوکر را از آن خود کرده است. اتوود تنها یک نویسنده نیست؛ او مخترعی است که در زمینه فناوری‌های نگارش از راه دور و رباتیک نیز فعالیت داشته است.

اطلاعات کلیدی درباره مارگارت اتوود

• نام کامل: مارگارت النور اتوود
• شهرت: شاعر، سخنران و رمان‌نویس کانادایی
• تاریخ تولد: ۱۸ نوامبر ۱۹۳۹، اتاوا، انتاریو، کانادا
• والدین: کارل اتوود و مارگارت اتوود (née Killam)
• تحصیلات: دانشگاه تورنتو و کالج رادکلیف (دانشگاه هاروارد)
• همسران: جیم پولک (از ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۳)، گریم گیبسون (از ۱۹۷۳ تا ۲۰۱۹)
• فرزند: النور جس اتوود گیبسون (متولد ۱۹۷۶)
• آثار منتخب: زن خوردنی (۱۹۶۹)، سرگذشت ندیمه (۱۹۸۵)، الیاس گریس (۱۹۹۶)، آدمکش کور (۲۰۰۰)، سه‌گانه MaddAddam (۲۰۰۳-۲۰۱۳)
• جوایز و افتخارات منتخب: جایزه بوکر، جایزه آرتور سی. کلارک، جایزه فرماندار کل کانادا، جایزه فرانتس کافکا، نشان لیاقت کانادا، کمک هزینه گوگنهایم، جایزه نبولا
• نقل قول معروف: "یک کلمه بعد از یک کلمه بعد از یک کلمه، قدرت است."

مارگارت اتوود با آثار تأثیرگذار و دیدگاه‌های روشنگرانه‌اش، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات معاصر دارد و به عنوان یکی از مهم‌ترین صداهای ادبی کانادا شناخته می‌شود. رمان «سرگذشت ندیمه» (The Handmaid's Tale) او، به ویژه، به یک اثر کلاسیک مدرن تبدیل شده و الهام‌بخش جنبش‌های اجتماعی و بحث‌های فمینیستی فراوانی بوده است.

سال‌های اولیه زندگی مارگارت اتوود

مارگارت اتوود در اتاوا، انتاریو، کانادا متولد شد. او فرزند دوم و میانی کارل اتوود، حشره‌شناس جنگل، و مارگارت اتوود (née Killam)، متخصص تغذیه سابق بود. تحقیقات پدرش باعث شد دوران کودکی غیرمتعارفی داشته باشد، زیرا او اغلب سفر می‌کرد و زمان زیادی را در مناطق روستایی می‌گذراند. با این حال، حتی در کودکی نیز علایق اتوود، مسیر حرفه‌ای او را نشان می‌داد.

اگرچه او تا 12 سالگی به طور منظم به مدرسه نرفت، اما از سنین پایین به خواندن علاقه زیادی داشت. او طیف گسترده‌ای از مطالب را مطالعه می‌کرد، از ادبیات سنتی گرفته تا افسانه‌ها و داستان‌های معمایی و کتاب‌های کمیک. او به محض اینکه خواندن را یاد گرفت، نوشتن را نیز آغاز کرد و اولین داستان‌ها و نمایشنامه‌های کودکانه‌اش را در سن شش سالگی نوشت. در سال 1957، او از دبیرستان لی‌ساید در لی‌ساید، تورنتو فارغ التحصیل شد. پس از دبیرستان، او در دانشگاه تورنتو شرکت کرد، جایی که مقالات و اشعار خود را در مجله ادبی مدرسه منتشر کرد و در یک گروه تئاتر نیز شرکت داشت.

در سال 1961، اتوود با درجه ممتاز در رشته زبان انگلیسی و همچنین دو رشته فرعی فلسفه و فرانسه فارغ التحصیل شد. بلافاصله پس از آن، او بورسیه تحصیلی دریافت کرد و تحصیلات تکمیلی خود را در کالج رادکلیف (مدرسه خواهرانه هاروارد) آغاز کرد، جایی که به تحصیلات ادبی خود ادامه داد. او در سال 1962 مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کرد و کار بر روی دکترای خود را با رساله‌ای به نام "رمان متافیزیکی انگلیسی" آغاز کرد، اما در نهایت پس از دو سال تحصیلات خود را بدون اتمام رساله رها کرد.

چند سال بعد، در سال 1968، اتوود با نویسنده آمریکایی، جیم پولک، ازدواج کرد. ازدواج آنها فرزندی نداشت و آنها تنها پنج سال بعد، در سال 1973 طلاق گرفتند. با این حال، اندکی پس از پایان ازدواجشان، او با گریم گیبسون، رمان نویس کانادایی، آشنا شد. آنها هرگز ازدواج نکردند، اما در سال 1976 تنها فرزند خود، النور اتوود گیبسون را به دنیا آوردند و تا زمان مرگ گیبسون در سال 2019 با هم زندگی کردند.

آغاز شاعری و دوران تدریس (1961-1968)

• دوبل پرسیفون (Double Persephone) (1961)
• بازی دایره (The Circle Game) (1964)
• اکسپدیشنز (Expeditions) (1965)
• سخنرانی‌هایی برای دکتر فرانکنشتاین (Speeches for Doctor Frankenstein) (1966)
• حیوانات در آن کشور (The Animals in That Country) (1968)

در سال 1961، اولین کتاب شعر مارگارت اتوود، دوبل پرسیفون، منتشر شد. این مجموعه با استقبال خوبی از سوی جامعه ادبی مواجه شد و مدال ای. جی. پرت، به نام یکی از برجسته‌ترین شاعران کانادایی دوران مدرن، را از آن خود کرد. اتوود در این دوره اولیه از فعالیت حرفه‌ای خود، عمدتاً بر کار شعر و همچنین تدریس تمرکز داشت.

در طول دهه 1960، اتوود به کار بر روی شعر خود و همچنین فعالیت در دانشگاه ادامه داد. در طول این دهه، او به عنوان مدرس در سه دانشگاه کانادایی مختلف، در دانشکده‌های زبان انگلیسی مشغول به کار بود. او کار خود را به عنوان مدرس زبان انگلیسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، ونکوور، از سال 1964 تا 1965 آغاز کرد. از آنجا، او به دانشگاه سر جورج ویلیامز در مونترال رفت، جایی که از سال 1967 تا 1968 به عنوان مدرس زبان انگلیسی فعالیت داشت. او این دهه را با تدریس از سال 1969 تا 1970 در دانشگاه آلبرتا به پایان رساند.

فعالیت تدریس اتوود، به هیچ وجه از خروجی خلاقانه او نکاست. سال‌های 1965 و 1966 به ویژه پربار بودند، زیرا او سه مجموعه شعر را با ناشران کوچکتر منتشر کرد: Kaleidoscopes Baroque: a poem; Talismans for Children و Speeches for Doctor Frankenstein، که همگی توسط آکادمی هنر کرانبروک منتشر شدند. بین دو موقعیت تدریس خود، در سال 1966، او بازی دایره، مجموعه شعر بعدی خود را نیز منتشر کرد. این اثر در همان سال، جایزه ادبی فرماندار کل کانادا برای شعر را از آن خود کرد. پنجمین مجموعه شعر او، حیوانات در آن کشور، در سال 1968 منتشر شد.

ورود به دنیای داستان (1969-1984)

• زن خوردنی (The Edible Woman) (1969)
• ژورنال‌های سوزانا مودی (The Journals of Susanna Moodie) (1970)
• دستورالعمل‌هایی برای زیرزمین (Procedures for Underground) (1970)
• سیاست قدرت (Power Politics) (1971)
• ظهور (Surfacing) (1972)
• بقا: راهنمای موضوعی ادبیات کانادا (Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature) (1972)
• تو خوشحالی (You Are Happy) (1974)
• اشعار منتخب (Selected Poems) (1976)
• بانو اوراکل (Lady Oracle) (1976)
• دختران رقصنده (Dancing Girls) (1977)
• اشعار دو سره (Two-Headed Poems) (1978)
• زندگی قبل از انسان (Life Before Man) (1979)
• آسیب بدنی (Bodily Harm) (1981)
• داستان‌های واقعی (True Stories) (1981)
• ترانه‌های عاشقانه یک نابودگر (Love Songs of a Terminator) (1983)
• اشعار مار (Snake Poems) (1983)
• قتل در تاریکی (Murder in the Dark) (1983)
• تخم ریش آبی (Bluebeard's Egg) (1983)
• بین‌القمری (Interlunar) (1984)

اتوود در دهه اول فعالیت نویسندگی خود، منحصراً بر انتشار شعر متمرکز بود و در این زمینه به موفقیت‌های بزرگی دست یافت. با این حال، در سال 1969، او مسیر خود را تغییر داد و اولین رمان خود، "زن خوردنی" را منتشر کرد. این رمان هجوی، بر آگاهی فزاینده یک زن جوان در جامعه‌ای به شدت مصرف‌گرا و ساختاریافته تمرکز دارد و بسیاری از مضامینی را که اتوود در سال‌ها و دهه‌های آینده به خاطر آنها شناخته می‌شود، پیش‌بینی می‌کند.

تا سال 1971، اتوود برای کار به تورنتو نقل مکان کرد و چند سال بعد را به تدریس در دانشگاه‌های آنجا گذراند. او در سال تحصیلی 1971 تا 1972 در دانشگاه یورک تدریس کرد و سپس در سال بعد به عنوان نویسنده مقیم در دانشگاه تورنتو مشغول به کار شد که در بهار 1973 به پایان رسید. اگرچه او برای چندین سال دیگر به تدریس ادامه داد، اما این موقعیت‌ها آخرین مشاغل تدریس او در دانشگاه‌های کانادا بودند.

در دهه 1970، اتوود سه رمان بزرگ منتشر کرد: "ظهور" (1972)، "بانو اوراکل" (1976) و "زندگی قبل از انسان" (1979). هر سه این رمان‌ها به توسعه مضامینی که برای اولین بار در "زن خوردنی" ظاهر شده بودند، ادامه دادند و اتوود را به عنوان نویسنده‌ای تثبیت کردند که متفکرانه درباره مضامین جنسیت، هویت و سیاست جنسی و همچنین چگونگی تقاطع این ایده‌ها از هویت شخصی با مفاهیم هویت ملی، به ویژه در کانادا، کشور مادری‌اش، می‌نویسد. در این دوران بود که اتوود در زندگی شخصی خود با آشفتگی‌هایی روبرو شد. او در سال 1973 از همسرش طلاق گرفت و به زودی با گیبسون آشنا شد و عاشق او شد، کسی که شریک زندگی او شد. دختر آنها در همان سالی به دنیا آمد که "بانو اوراکل" منتشر شد.

اتوود در این دوره نیز به نوشتن در خارج از حوزه داستان ادامه داد. شعر، اولین تمرکز او، اصلاً به حاشیه رانده نشد. برعکس، او حتی در شعر پرکارتر از نثر داستانی بود. در طی نه سال بین سال‌های 1970 و 1978، او در مجموع شش مجموعه شعر منتشر کرد: "ژورنال‌های سوزانا مودی" (1970)، "دستورالعمل‌هایی برای زیرزمین" (1970)، "سیاست قدرت" (1971)، "تو خوشحالی" (1974)، مجموعه‌ای از برخی از اشعار قبلی خود با عنوان "اشعار منتخب 1965–1975" (1976) و "اشعار دو سره" (1978). او همچنین مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه با عنوان "دختران رقصنده" را در سال 1977 منتشر کرد. این اثر برنده جایزه سنت لارنس برای داستان و جایزه توزیع‌کنندگان ادواری کانادا برای داستان کوتاه شد. اولین اثر غیرداستانی او، بررسی ادبیات کانادا با عنوان "بقا: راهنمای موضوعی ادبیات کانادا"، در سال 1972 منتشر شد.

رمان‌های فمینیستی (1985-2002)

• سرگذشت ندیمه (The Handmaid's Tale) (1985)
• از میان آینه یک طرفه (Through the One-Way Mirror) (1986)
• چشم گربه (Cat's Eye) (1988)
• نکات بیابان (Wilderness Tips) (1991)
• استخوان‌های خوب (Good Bones) (1992)
• عروس دزد (The Robber Bride) (1993)
• استخوان‌های خوب و قتل‌های ساده (Good Bones and Simple Murders) (1994)
• صبح در خانه سوخته (Morning in the Burned House) (1995)
• چیزهای عجیب: شمال بدخواه در ادبیات کانادا (Strange Things: The Malevolent North in Canadian Literature) (1995)
• الیاس گریس (Alias Grace) (1996)
• آدمکش کور (The Blind Assassin) (2000)
• مذاکره با مردگان: نویسنده‌ای درباره نویسندگی (Negotiating with the Dead: A Writer on Writing) (2002)

مشهورترین اثر اتوود، سرگذشت ندیمه، در سال 1985 منتشر شد و جایزه آرتور سی. کلارک و جایزه فرماندار کل را از آن خود کرد. این رمان همچنین در فهرست نهایی جایزه بوکر سال 1986 قرار گرفت، جایزه‌ای که بهترین رمان انگلیسی‌زبانی را که در بریتانیا منتشر می‌شود، به رسمیت می‌شناسد. این رمان یک اثر داستان گمانه‌زنانه است که در یک تاریخ جایگزین پادآرمان‌شهری جریان دارد، جایی که ایالات متحده به یک حکومت دینی به نام گیلاد تبدیل شده است که زنان بارور را به نقش فرودستی به عنوان "ندیمه" مجبور می‌کند تا برای بقیه جامعه فرزند به دنیا بیاورند. این رمان به عنوان یک اثر کلاسیک مدرن ماندگار شده است و در سال 2017، پلتفرم استریم هولو شروع به پخش اقتباس تلویزیونی آن کرد.

رمان بعدی او، چشم گربه نیز با استقبال خوبی روبرو شد و مورد تحسین قرار گرفت و در فهرست نهایی جایزه فرماندار کل سال 1988 و جایزه بوکر سال 1989 قرار گرفت. در طول دهه 1980، اتوود به تدریس ادامه داد، اگرچه او آشکارا در مورد امیدهای خود مبنی بر اینکه در نهایت حرفه نویسندگی موفقی (و پردرآمدی) داشته باشد، صحبت کرد تا مشاغل تدریس کوتاه مدت را پشت سر بگذارد، همانطور که بسیاری از نویسندگان ادبی امیدوارند انجام دهند. در سال 1985، او به عنوان رئیس افتخاری MFA در دانشگاه آلاباما خدمت کرد و در سال‌های بعد، به تصدی مناصب افتخاری یا دارای عنوان یک ساله ادامه داد: او در سال 1986 استاد برگ زبان انگلیسی در دانشگاه نیویورک، در سال 1987 نویسنده مقیم در دانشگاه مک‌کواری در استرالیا و در سال 1989 نویسنده مقیم در دانشگاه ترینیتی بود.

اتوود به نوشتن رمان‌هایی با مضامین اخلاقی و فمینیستی قابل توجه در دهه 1990 ادامه داد، البته با طیف گسترده‌ای از موضوعات و سبک‌ها. عروس دزد (1993) و الیاس گریس (1996) هر دو به مسائل اخلاق و جنسیت، به ویژه در تصویرسازی خود از شخصیت‌های زن شرور، پرداختند. به عنوان مثال، عروس دزد یک دروغگوی تمام عیار را به عنوان شخصیت شرور نشان می‌دهد و از مبارزات قدرت بین جنسیت‌ها سوء استفاده می‌کند. الیاس گریس بر اساس داستان واقعی خدمتکاری است که در یک پرونده جنجالی به جرم قتل رئیس خود محکوم شد.

هر دو اثر از سوی محافل ادبی مورد تقدیر قرار گرفتند. آنها در سال‌های مربوطه خود در فهرست نهایی جایزه فرماندار کل قرار گرفتند، عروس دزد در فهرست نهایی جایزه جیمز تیپتری جونیور قرار گرفت و الیاس گریس برنده جایزه گیلر شد، در فهرست نهایی جایزه اورنج برای داستان قرار گرفت و در فهرست نهایی جایزه بوکر قرار گرفت. هر دو اثر در نهایت اقتباس‌های تصویری نیز دریافت کردند. در سال 2000، اتوود با دهمین رمان خود، آدمکش کور به نقطه عطفی دست یافت. این رمان برنده جایزه همت و جایزه بوکر شد و برای چندین جایزه دیگر نیز نامزد شد. سال بعد، او وارد تالار مشاهیر کانادا شد.

داستان‌های گمانه‌زنانه و فراتر از آن (۲۰۰۳-تاکنون)

• آریکس و کریک (Oryx and Crake) (۲۰۰۳)
• پنج لوپیاد (The Penelopiad) (۲۰۰۵)
• چادر (The Tent) (۲۰۰۶)
• اختلال اخلاقی (Moral Disorder) (۲۰۰۶)
• در (The Door) (۲۰۰۷)
• سال سیل (The Year of the Flood) (۲۰۰۹)
• مادادام (MaddAddam) (۲۰۱۳)
• تشک سنگی (Stone Mattress) (۲۰۱۴)
• ماه نویسنده (Scribbler Moon) (۲۰۱۴; منتشر نشده، نوشته شده برای پروژه کتابخانه آینده)
• قلب دير می‌زند (The Heart Goes Last) (۲۰۱۵)
• هاگ-سید (Hag-Seed) (۲۰۱۶)
• وصیت‌نامه‌ها (The Testaments) (۲۰۱۹)

اتوود در قرن بیست و یکم، توجه خود را به داستان‌های گمانه‌زنانه و فناوری‌های واقعی معطوف کرد. در سال ۲۰۰۴، او ایده فناوری نوشتن از راه دور را مطرح کرد که به کاربر امکان می‌دهد با جوهر واقعی از یک مکان دور بنویسد. او شرکتی را برای توسعه و تولید این فناوری تأسیس کرد که لانگ‌پن (LongPen) نامیده شد و خود توانست از آن برای شرکت در تورهای کتابی که شخصاً قادر به حضور در آن‌ها نبود، استفاده کند.

در سال ۲۰۰۳، او رمان پسا‌آخرالزمانی گمانه‌زنانه آریکس و کریک را منتشر کرد. این رمان در نهایت اولین کتاب از سه‌گانه "مادادام" او شد که شامل سال سیل (۲۰۰۹) و مادادام (۲۰۱۳) نیز می‌شود. این رمان‌ها در یک سناریوی پسا‌آخرالزمانی جریان دارند که در آن انسان‌ها علم و فناوری را به مکان‌های نگران‌کننده‌ای رسانده‌اند، از جمله اصلاح ژنتیکی و آزمایش‌های پزشکی. در این مدت، او همچنین به تجربه‌گرایی با آثار غیرمنثور پرداخت و در سال ۲۰۰۸ یک اپرای مجلسی با عنوان پائولین (Pauline) نوشت. این پروژه سفارشی از اپرای شهر ونکوور بود و بر اساس زندگی شاعر و نوازنده کانادایی، پائولین جانسون، ساخته شده است.

آثار جدیدتر اتوود نیز شامل برداشت‌های جدیدی از داستان‌های کلاسیک است. رمان کوتاه او در سال ۲۰۰۵، پنه لوپیاد، داستان ادیسه را از دیدگاه پنه لوپه، همسر اودیسئوس، بازگو می‌کند. این رمان در سال ۲۰۰۷ برای یک نمایش تئاتری اقتباس شد. در سال ۲۰۱۶، او به عنوان بخشی از مجموعه بازگویی‌های شکسپیر انتشارات پنگوئن رندوم هاوس، رمان هاگ-سید را منتشر کرد که نمایشنامه انتقام‌جویانه تمپست (The Tempest) را به عنوان داستان یک کارگردان تئاتر رانده شده، بازآفرینی می‌کند. جدیدترین اثر اتوود، وصیت‌نامه‌ها (۲۰۱۹)، دنباله‌ای بر سرگذشت ندیمه است. این رمان یکی از دو برنده مشترک جایزه بوکر سال ۲۰۱۹ بود.

سبک‌ها و مضامین ادبی

یکی از برجسته‌ترین مضامین زیربنایی در آثار اتوود، رویکرد او به سیاست‌های جنسیتی و فمینیسم است. اگرچه او تمایلی به برچسب زدن آثارش به عنوان "فمینیستی" ندارد، اما آثار او از نظر تصویرسازی از زنان، نقش‌های جنسیتی و تقاطع جنسیت با سایر عناصر جامعه، مورد بحث‌های زیادی قرار می‌گیرند. آثار او به بررسی تصاویر مختلف زنانگی، نقش‌های مختلف برای زنان و فشارهایی که انتظارات جامعه ایجاد می‌کنند، می‌پردازد. مشهورترین اثر او در این زمینه، البته سرگذشت ندیمه است که یک پادآرمان‌شهر مذهبی تمامیت‌خواه را به تصویر می‌کشد که آشکارا زنان را تحت سلطه خود در می‌آورد و روابط بین مردان و زنان (و بین طبقات مختلف زنان) را در چارچوب این پویایی قدرت بررسی می‌کند. با این حال، این مضامین به اشعار اولیه اتوود بازمی‌گردند. در واقع، یکی از ثابت‌ترین عناصر آثار اتوود، علاقه او به بررسی پویایی قدرت و جنسیت است.

به ویژه در بخش پایانی دوران حرفه‌ای او، سبک اتوود کمی به سمت داستان‌های گمانه‌زنانه متمایل شده است، اگرچه او از برچسب "علمی تخیلی سخت" دوری می‌کند. تمرکز او بیشتر بر گمانه‌زنی در مورد گسترش منطقی فناوری‌های موجود و بررسی تأثیر آن‌ها بر جامعه بشری است. مفاهیمی مانند اصلاح ژنتیکی، آزمایش‌ها و تغییرات دارویی، انحصارات شرکتی و بلایای ساخته دست بشر همگی در آثار او ظاهر می‌شوند. سه‌گانه مادادام (MaddAddam) واضح‌ترین مثال از این مضامین است، اما در چندین اثر دیگر نیز نقش دارند. نگرانی‌های او در مورد فناوری و علم انسانی نیز شامل یک مضمون جاری از چگونگی تأثیر منفی تصمیمات اتخاذ شده توسط انسان‌ها بر زندگی حیوانات است.

علاقه اتوود به هویت ملی (به طور خاص، هویت ملی کانادا) نیز در برخی از آثار او دیده می‌شود. او پیشنهاد می‌کند که هویت کانادایی با مفهوم بقا در برابر دشمنان متعدد، از جمله سایر انسان‌ها و طبیعت، و با مفهوم اجتماع مرتبط است. این ایده‌ها عمدتاً در آثار غیرداستانی او، از جمله بررسی ادبیات کانادا و مجموعه‌های سخنرانی در طول سال‌ها ظاهر می‌شوند، اما در برخی از آثار داستانی او نیز وجود دارند. علاقه او به هویت ملی اغلب با موضوع مشابهی در بسیاری از آثارش گره خورده است: بررسی چگونگی شکل‌گیری تاریخ و اسطوره‌های تاریخی.