بسیار دورتر از مدار پلوتو، جرمی در حال گردش به دور خورشید است که مداری بسیار بیضوی دارد. نام این جرم، سدنا است و به احتمال زیاد یک سیاره کوتوله به شمار می‌رود. در ادامه، به بررسی دانسته‌های ما درباره سدنا می‌پردازیم.

حقایقی درباره سدنا

• شناسه MPC: پیش‌تر 2003 VB12، رسماً 90377 سدنا
• تاریخ کشف: 13 نوامبر 2003
• دسته‌بندی: جرم فرانپتونی، سدنویید، احتمالاً سیاره کوتوله
• اوج خورشیدی: حدود 936 واحد نجومی (AU) یا 1.4 × 1011 کیلومتر
• حضیض خورشیدی: 76.09 واحد نجومی (AU) یا 1.1423 × 1010 کیلومتر
• خروج از مرکز: 0.854
• دوره مداری: حدود 11,400 سال
• ابعاد: تخمین‌ها از حدود 995 کیلومتر (مدل ترموفیزیکی) تا 1060 کیلومتر (مدل حرارتی استاندارد) متغیر است.
• بازتابندگی (آلبدو): 0.32
• قدر ظاهری: 21.1

سیاره کوتوله سدنا، با مدار بسیار طولانی و دور از خورشید، همواره مورد توجه ستاره‌شناسان بوده است. این جرم فرانپتونی، اطلاعات ارزشمندی را درباره منظومه شمسی دوردست در اختیار ما قرار می‌دهد. بررسی ویژگی‌های مداری و ابعاد سدنا، به درک بهتر جایگاه آن در منظومه شمسی کمک می‌کند.

کشف سیاره کوتوله سدنا

سدنا در 14 نوامبر 2003 توسط مایکل ای. براون (کلتک)، چاد تروجیلو (رصدخانه جمنای) و دیوید رابینوییتز (ییل) به طور مشترک کشف شد. نکته جالب اینجاست که براون یکی از کاشفان سیارات کوتوله اریس، هائومیا و ماکی‌ماکی نیز بوده است. گروه کاشفان، نام "سدنا" را قبل از شماره‌گذاری این جرم آسمانی اعلام کردند که برخلاف پروتکل‌های اتحادیه بین‌المللی نجوم (IAU) بود، اما اعتراضی به آن نشد.

نام این سیاره کوتوله، ادای احترامی است به سدنا، الهه دریایی اینوئیت که در اعماق اقیانوس منجمد شمالی زندگی می‌کند. همانند این الهه، جرم آسمانی سدنا نیز بسیار دور و بسیار سرد است.

کشف سدنا، سیاره کوتوله دوردست، نقطه عطفی در شناخت ما از منظومه شمسی بود. انتخاب نام سدنا، با الهام از اساطیر اینوئیت، پیوند جالبی بین فرهنگ و علم ایجاد کرده است. این جرم فرانپتونی، همچنان موضوع تحقیقات گسترده‌ای برای درک بهتر مدار و ویژگی‌های فیزیکی آن است.

آیا سدنا یک سیاره کوتوله است؟

به احتمال زیاد سدنا یک سیاره کوتوله است، اما این موضوع قطعی نیست، زیرا فاصله بسیار زیاد آن، اندازه گیری‌های دقیق را دشوار می‌کند. برای اینکه جرمی به عنوان یک سیاره کوتوله شناخته شود، باید جرم (گرانش) کافی برای داشتن شکل گرد داشته باشد و نباید قمر یک جرم دیگر باشد. در حالی که مدار ترسیم شده سدنا نشان می‌دهد که قمر نیست، شکل دقیق این جرم آسمانی هنوز مشخص نیست.

تشخیص قطعی وضعیت سیاره کوتوله سدنا، به دلیل دوری و سختی اندازه‌گیری‌ها، چالش‌برانگیز است. با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد که سدنا، با داشتن جرم کافی و عدم گردش به دور سیاره دیگر، احتمالا در دسته سیارات کوتوله قرار می‌گیرد. مطالعات بیشتر در مورد شکل ظاهری و ویژگی‌های مداری سدنا، به تعیین دقیق‌تر وضعیت آن کمک خواهد کرد.

آنچه درباره سدنا می‌دانیم

سدنا بسیار، بسیار دور است! از آنجایی که بین 11 تا 13 میلیارد کیلومتر فاصله دارد، ویژگی‌های سطحی آن یک راز باقی مانده است. دانشمندان می‌دانند که رنگ آن قرمز است، درست مانند مریخ. چند جرم دوردست دیگر نیز این رنگ متمایز را دارند، که می‌تواند به این معنی باشد که منشا مشابهی دارند. فاصله بسیار زیاد این جرم آسمانی به این معنی است که اگر از سدنا به خورشید نگاه کنید، می‌توانید آن را با یک سوزن بپوشانید. با این حال، آن نقطه نورانی، حدود 100 برابر روشن‌تر از ماه کامل دیده شده از زمین خواهد بود. برای درک بهتر، خورشید از زمین حدود 400000 برابر روشن‌تر از ماه است.

اندازه سدنا حدود 1000 کیلومتر تخمین زده می‌شود که تقریباً نصف قطر پلوتو (2250 کیلومتر) یا تقریباً هم اندازه قمر پلوتو، شارون، است. در ابتدا تصور می‌شد سدنا بسیار بزرگتر باشد. احتمالاً با کسب اطلاعات بیشتر، اندازه این جرم آسمانی دوباره اصلاح خواهد شد.

سدنا در ابر اورت واقع شده است، منطقه‌ای که حاوی بسیاری از اجرام یخی و منبع نظری بسیاری از دنباله‌دارها است.

مدت زمان گردش سدنا به دور خورشید بسیار طولانی است، طولانی‌تر از هر جرم شناخته شده دیگری در منظومه شمسی. چرخه 11000 ساله آن تا حدی به دلیل فاصله زیاد و همچنین به دلیل بیضوی بودن مدار آن است. معمولاً مدارهای بیضوی به دلیل برخورد نزدیک با جرم دیگری ایجاد می‌شوند. اگر جسمی با سدنا برخورد کرده یا به اندازه کافی نزدیک شده باشد که مدار آن را تحت تاثیر قرار دهد، دیگر وجود ندارد. احتمالات برای چنین برخوردی شامل یک ستاره گذرا، یک سیاره پنهان در آن سوی کمربند کویپر، یا یک ستاره جوانی است که در هنگام تشکیل با خورشید در یک خوشه ستاره‌ای بوده است.

یکی دیگر از دلایل طولانی بودن یک سال در سدنا این است که این جرم نسبتاً آهسته به دور خورشید حرکت می‌کند، حدود 4 درصد سرعت حرکت زمین.

اگرچه مدار کنونی سدنا بیضوی است، اما ستاره‌شناسان معتقدند که سدنا احتمالاً با یک مدار تقریباً دایره‌ای شکل گرفته است که در نقطه‌ای مختل شده است. مدار دایره‌ای برای جمع شدن ذرات یا تجمع آنها برای تشکیل یک جرم گرد ضروری بوده است.

سدنا هیچ قمر شناخته شده‌ای ندارد. این امر آن را به بزرگترین جرم فرانپتونی در حال گردش به دور خورشید تبدیل می‌کند که قمر ندارد.

سدنا، سیاره کوتوله دوردست، با رنگ مریخی خود، یکی از جذاب‌ترین اجرام منظومه شمسی است. فاصله بسیار زیاد آن از خورشید، باعث شده تا ویژگی‌های سطحی آن همچنان یک راز باقی بماند. مدار بیضوی و دوره چرخش بسیار طولانی سدنا، آن را به جرمی منحصر به فرد تبدیل کرده است. فقدان قمر نیز یکی دیگر از ویژگی‌های متمایز این جرم فرانپتونی است.

گمانه‌زنی‌ها درباره سدنا

بر اساس رنگ سدنا، تروجیلو و تیمش حدس می‌زنند که این سیاره کوتوله ممکن است با تولین یا هیدروکربن‌هایی پوشیده شده باشد که از تابش خورشیدی ترکیبات ساده‌تر مانند اتان یا متان تشکیل شده‌اند. رنگ یکنواخت می‌تواند نشان دهد که سدنا به ندرت مورد اصابت شهاب‌سنگ‌ها قرار می‌گیرد. تجزیه و تحلیل طیفی نشان می‌دهد که یخ‌های متان، آب و نیتروژن در آن وجود دارد. وجود آب می‌تواند به این معنی باشد که سدنا دارای جو نازکی بوده است. مدل تروجیلو از ترکیب سطحی نشان می‌دهد که سدنا با 33 درصد متان، 26 درصد متانول، 24 درصد تولین، 10 درصد نیتروژن و 7 درصد کربن آمورف پوشیده شده است.

سدنا چقدر سرد است؟ تخمین‌ها دمای یک روز گرم را 35.6 کلوین (237.6- درجه سانتیگراد) نشان می‌دهند. در حالی که برف متان ممکن است در پلوتو و تریتون ببارد، برای بارش برف آلی در سدنا خیلی سرد است. با این حال، اگر واپاشی رادیواکتیو داخل جسم را گرم کند، سدنا می‌تواند اقیانوسی زیرسطحی از آب مایع داشته باشد.

حدس و گمان درباره ترکیبات سطحی و شرایط آب و هوایی سیاره کوتوله سدنا همچنان ادامه دارد. وجود یخ‌های متان، آب و نیتروژن، احتمال وجود جو نازک و حتی اقیانوس زیرسطحی را در این جرم فرانپتونی تقویت می‌کند. تحقیقات بیشتر در این زمینه، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره منشا و تکامل سدنا در اختیار ما قرار دهد. دمای بسیار پایین سدنا، آن را به یکی از سردترین اجرام شناخته شده در منظومه شمسی تبدیل کرده است.