سیستم های اقتصادی اصلی که در بسیاری از کشورهای امروزی مورد استفاده قرار می گیرند، سوسیالیسم و سرمایه داری هستند. تفاوت عمده بین سرمایه داری و سوسیالیسم در میزان کنترلی است که دولت بر اقتصاد دارد.

نکات کلیدی: سوسیالیسم در مقابل سرمایه داری

• سوسیالیسم یک سیستم اقتصادی و سیاسی است که در آن وسایل تولید به صورت عمومی مالکیت دارند. تولید و قیمت های مصرف کننده توسط دولت کنترل می شوند تا نیازهای مردم به بهترین شکل برآورده شود.
• سرمایه داری یک سیستم اقتصادی است که در آن وسایل تولید به صورت خصوصی مالکیت دارند. تولید و قیمت های مصرف کننده بر اساس سیستم بازار آزاد "عرضه و تقاضا" تعیین می شوند.
• سوسیالیسم عمدتاً به خاطر ارائه برنامه های خدمات اجتماعی که نیاز به مالیات های بالا دارد و ممکن است رشد اقتصادی را کند کند، مورد انتقاد قرار می گیرد.
• سرمایه داری عمدتاً به خاطر تمایل به اجازه دادن به نابرابری درآمد و جداسازی طبقات اجتماعی اقتصادی انتقاد می شود.

دولت های سوسیالیستی تلاش می کنند تا نابرابری اقتصادی را با کنترل دقیق کسب وکارها و توزیع ثروت از طریق برنامه هایی که به فقرا کمک می کند، نظیر آموزش و مراقبت های بهداشتی رایگان، از بین ببرند. از طرف دیگر، سرمایه داری بر این باور است که کارآفرینی خصوصی از منابع اقتصادی کارآمدتر از دولت استفاده می کند و جامعه زمانی سود می برد که توزیع ثروت بر اساس یک بازار آزاد تعیین شود.

سرمایه داری سوسیالیسم مالکیت دارایی ها وسایل تولید به وسیله افراد خصوصی مالکیت دارند وسایل تولید به وسیله دولت یا تعاونی ها مالکیت دارند تساوی درآمد درآمد بر اساس نیروهای بازار آزاد تعیین می شود درآمد به طور مساوی بر اساس نیاز توزیع می شود قیمت های مصرف کننده قیمت ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می شوند قیمت ها توسط دولت تعیین می شوند کارآیی و نوآوری رقابت در بازار آزاد کارآیی و نوآوری را تشویق می کند کسب وکارهای دولتی انگیزه کمتری برای کارآیی و نوآوری دارند مراقبت های بهداشتی مراقبت های بهداشتی توسط بخش خصوصی ارائه می شود مراقبت های بهداشتی به صورت رایگان یا یارانه ای توسط دولت ارائه می شود مالیات مالیات ها بر اساس درآمد فردی تعیین می شوند مالیات های بالا برای تأمین خدمات عمومی ضروری است

ایالات متحده معمولاً به عنوان یک کشور سرمایه داری در نظر گرفته می شود، در حالی که بسیاری از کشورهای اسکاندیناوی و اروپای غربی به عنوان دموکراسی های سوسیالیستی شناخته می شوند. با این حال، در واقعیت، بیشتر کشورهای متوسط و با درآمد بالا، از جمله ایالات متحده، ترکیبی از برنامه های سوسیالیستی و سرمایه داری را به کار می گیرند.

تعریف سرمایه داری

سرمایه داری یک سیستم اقتصادی است که در آن افراد خصوصی مالک و کنترل کننده کسب وکارها، املاک و سرمایه هستند—"وسایل تولید". حجم کالاها و خدمات تولید شده بر اساس یک سیستم "عرضه و تقاضا" تعیین می شود که کسب وکارها را تشویق می کند تا محصولاتی با کیفیت را به طور کارآمد و ارزان تولید کنند.

در شکل خالص سرمایه داری—سرمایه داری بازار آزاد یا لسه فر—افراد بدون محدودیت در شرکت در اقتصاد آزاد هستند. آنها تصمیم می گیرند که پول خود را کجا سرمایه گذاری کنند، همچنین چه چیزی تولید و به چه قیمتی بفروشند. سرمایه داری واقعی لسه فر بدون کنترل دولت عمل می کند. با این حال، در واقعیت، بیشتر کشورهای سرمایه داری از برخی درجه های نظارت دولتی بر کسب وکار و سرمایه گذاری خصوصی استفاده می کنند.

سیستم های سرمایه داری تلاشی برای جلوگیری از نابرابری درآمد نمی کنند. نظریه پردازان بر این باورند که نابرابری مالی رقابت و نوآوری را تشویق می کند که موجب رشد اقتصادی می شود. در سرمایه داری، دولت نیروی کار عمومی را استخدام نمی کند. در نتیجه، بیکاری می تواند در دوره های رکود اقتصادی افزایش یابد. در سرمایه داری، افراد بر اساس نیازهای بازار به اقتصاد کمک می کنند و بر اساس ثروت شخصی خود از اقتصاد پاداش دریافت می کنند.

تعریف سوسیالیسم

سوسیالیسم به مجموعه ای از سیستم های اقتصادی اشاره دارد که در آن وسایل تولید به طور مساوی توسط همه افراد جامعه مالکیت دارند. در برخی از اقتصادهای سوسیالیستی، دولت منتخب دموکراتیک مالک و کنترل کننده کسب وکارها و صنایع عمده است. در دیگر اقتصادهای سوسیالیستی، تولید تحت کنترل تعاونی های کارگری است. در تعداد کمی دیگر، مالکیت فردی بر واحدهای اقتصادی و املاک مجاز است، اما با مالیات های بالا و کنترل دولت.

شعار سوسیالیسم این است: "از هر کس به اندازه توانایی اش، به هر کس به اندازه نیازش." یعنی هر فرد در جامعه بخشی از تولید جمعی اقتصاد—کالاها و ثروت—را بر اساس نیاز خود دریافت می کند. کارگران بعد از کسر درصدی از تولید که برای تأمین مالی برنامه های اجتماعی که به "خیر عمومی" خدمت می کند، پرداخت خود را دریافت می کنند.

در مقایسه با سرمایه داری، نگرانی اصلی سوسیالیسم حذف طبقات اجتماعی اقتصادی "غنی" و "فقیر" است با تضمین توزیع مساوی ثروت بین مردم. برای دستیابی به این هدف، دولت سوسیالیستی بازار کار را کنترل می کند و گاهی تا حدی پیش می رود که کارفرمای اصلی باشد. این به دولت اجازه می دهد که حتی در دوران رکود اقتصادی، اشتغال کامل را تضمین کند.

مباحثه سوسیالیسم در مقابل سرمایه داری

کلیدی ترین استدلال ها در مباحثه سوسیالیسم در مقابل سرمایه داری بر برابری اجتماعی-اقتصادی و میزان کنترلی که دولت بر ثروت و تولید دارد، متمرکز است.

مالکیت و تساوی درآمد

سرمایه داران استدلال می کنند که مالکیت خصوصی اموال (زمین، کسب وکارها، کالاها و ثروت) برای تضمین حق طبیعی مردم به کنترل امور خود ضروری است. آنها بر این باورند که زیرا کسب وکارهای بخش خصوصی منابع را کارآمدتر از دولت استفاده می کنند، جامعه زمانی بهتر است که بازار آزاد تعیین کند چه کسی سود می برد و چه کسی خیر. همچنین مالکیت خصوصی اموال امکان وام گیری و سرمایه گذاری را برای مردم فراهم می کند و به این ترتیب رشد اقتصادی را به دنبال دارد.

اما سوسیالیست ها بر این باورند که اموال باید متعلق به همه باشد. آنها استدلال می کنند که مالکیت خصوصی سرمایه داری اجازه می دهد عده ای ثروتمند بیشترین اموال را در اختیار بگیرند. نابرابری درآمد حاصل، افراد کمتر برخوردار را در معرض خطر ثروتمندان قرار می دهد. سوسیالیست ها بر این باورند که از آنجا که نابرابری درآمد به کل جامعه آسیب می کند، دولت باید آن را از طریق برنامه هایی که به فقرا کمک می کند مانند آموزش و مراقبت های بهداشتی رایگان و مالیات های بالاتر بر ثروتمندان کاهش دهد.

قیمت های مصرف کننده

در سرمایه داری، قیمت های مصرف کننده بر اساس نیروهای بازار آزاد تعیین می شوند. سوسیالیست ها استدلال می کنند که این می تواند به کسب وکارهایی که به انحصار تبدیل شده اند اجازه دهد از قدرت خود سوءاستفاده کرده و قیمت هایی بالاتر از هزینه های تولید تعیین کنند.

در اقتصادهای سوسیالیستی، قیمت های مصرف کننده معمولاً توسط دولت کنترل می شوند. سرمایه داران می گویند که این می تواند به کمبودها و مازادهای محصولات ضروری منجر شود. ونزوئلا اغلب به عنوان مثالی از این وضعیت مطرح می شود. بر اساس اطلاعات UNHCR، "تورم... و همچنین کمبود غذا، دارو و خدمات ضروری میلیون ها نفر را مجبور به جستجوی پناه کرده است..." هایپر تورم و شرایط بهداشتی بد تحت سیاست های اقتصادی سوسیالیستی رئیس جمهور نیکلاس مادورو موجب شده است که حدود 7.7 میلیون نفر از کشور خارج شوند زیرا غذا به یک سلاح سیاسی تبدیل شده است.

کارآیی و نوآوری

انگیزه سود مالکیت خصوصی در سرمایه داری کسب وکارها را تشویق می کند تا کارآمدتر و نوآورتر باشند و به آنها امکان می دهد محصولات بهتری را با هزینه کمتر تولید کنند. در حالی که کسب وکارها تحت سرمایه داری اغلب شکست می خورند، این شکست ها به شکل گیری کسب وکارهای جدید و کارآمدتر منجر می شود که به آن "تخریب خلاق" گفته می شود.

سوسیالیست ها معتقدند که مالکیت دولتی از بروز شکست های کسب وکار جلوگیری می کند، انحصارها را محدود می سازد و به دولت اجازه می دهد تا تولید را به بهترین نحو به نیازهای مردم پاسخ دهد. اما سرمایه داران بر این باورند که مالکیت دولتی منجر به ناکارآمدی و عدم توجه می شود زیرا نیروی کار و مدیریت هیچ انگیزه سود شخصی ندارند.

مراقبت های بهداشتی و مالیات

سوسیالیست ها استدلال می کنند که دولت ها مسئولیت اخلاقی دارند که خدمات اجتماعی اساسی را ارائه دهند. آنها بر این باورند که خدماتی مانند مراقبت های بهداشتی که به طور جهانی مورد نیاز است، باید به عنوان یک حق طبیعی، به صورت رایگان به همه مردم توسط دولت ارائه شود. به همین منظور، بیمارستان ها و کلینیک ها در کشورهای سوسیالیستی معمولاً زیر نظر و کنترل دولت هستند.

سرمایه داران ادعا می کنند که کنترل دولتی، به جای کنترل خصوصی، به ناکارآمدی و تأخیرهای طولانی در ارائه خدمات بهداشتی منجر می شود. علاوه بر این، هزینه های ارائه مراقبت های بهداشتی و سایر خدمات اجتماعی دولت های سوسیالیستی را مجبور می کند مالیات های پیشرفته و بالایی تعیین کنند و در عین حال هزینه های دولت را افزایش دهند که هر دو تأثیر زیادی بر اقتصاد دارند. با این حال، در برخی کشورهای سرمایه داری مانند ایالات متحده، مراقبت های بهداشتی برای مصرف کننده به شدت گران است.

کشورهای سرمایه داری و سوسیالیستی امروز

امروزه، تعداد کمی از کشورهای با درآمد متوسط و بالا وجود دارند که 100% سرمایه داری یا سوسیالیستی باشند. در حقیقت، اقتصاد بیشتر کشورها ترکیبی از عناصر سوسیالیسم و سرمایه داری است.

در نروژ، سوئد و دانمارک—که عموماً به عنوان کشورهای سوسیالیستی شناخته می شوند—دولت مراقبت های بهداشتی، آموزش و مستمری ها را ارائه می دهد. با این حال، مالکیت خصوصی اموال درجه ای از نابرابری درآمدی را به وجود می آورد. به طور میانگین 65% از ثروت هر کشور تنها در اختیار 10% از مردم است—که ویژگی ای از سرمایه داری است.

اقتصاد کشورهای کوبا، چین، ویتنام، روسیه و کره شمالی شامل ویژگی هایی از سوسیالیسم و کمونیسم است.

در حالی که کشورهایی مانند بریتانیا، فرانسه و ایرلند احزاب سوسیالیستی قوی دارند و دولت هایشان بسیاری از برنامه های حمایتی اجتماعی را ارائه می دهند، بیشتر کسب وکارها به صورت خصوصی مالکیت دارند و در نتیجه به طور اساسی سرمایه داری محسوب می شوند.

اگرچه ایالات متحده مدتی طولانی به عنوان الگوی سرمایه داری در نظر گرفته شده، اما برخی برنامه های اجتماعی شبیه به سوسیالیسم مانند تأمین اجتماعی، مدیکر، یارانه غذایی و کمک های مسکن را نیز به کار می گیرد. این موضوع در مقدمه قانون اساسی ایالات متحده ذکر شده است که یکی از اهداف این کشور "ارتقاء رفاه عمومی" است.

سوسیالیسم

برخلاف باور عمومی، سوسیالیسم از مارکسیسم نشأت نگرفته است. جوامعی که به درجاتی "سوسیالیستی" بوده اند، از زمان های باستان وجود داشته اند یا به تصور درآمده اند. مثال هایی از جوامع سوسیالیستی واقعی که قبل از مارکس یا تحت تأثیر او نبودند شامل انزواهای دینی مسیحی در دوران و پس از امپراتوری روم و تجربیات اجتماعی یوتوپیایی قرن نوزدهمی است که توسط خیریه ولزی روبرت اوئن پیشنهاد شده بود. ادبیات پیشامدرن یا غیرمارکسی که جوامع ایده آل سوسیالیستی را تصور کرده اند شامل "جمهوری" افلاطون، "یوتوپیایی" سر توماس مور و "سرنوشت اجتماعی انسان" چارلز فوریه است.

سوسیالیسم در مقابل کمونیسم

برخلاف سوسیالیسم، کمونیسم هم یک ایدئولوژی و هم یک نوع حکومت است. به عنوان یک ایدئولوژی، وقوع دیکتاتوری تحت کنترل پرولتاریا را پیش بینی می کند که از طریق انقلاب خشونت آمیز ایجاد می شود و در نهایت از بین رفتن طبقات اجتماعی و اقتصادی و دولت را نوید می دهد. به عنوان یک نوع حکومت، کمونیسم به طور اصولی معادل دیکتاتوری پرولتاریا و در عمل معادل دیکتاتوری کمونیست هاست. در مقابل، سوسیالیسم به هیچ ایدئولوژی خاصی وابسته نیست. این سیستم وجود دولت را پیش نیاز می داند و با دموکراسی سازگار است و به تغییرات سیاسی مسالمت آمیز اجازه می دهد.

سرمایه داری

اگرچه نمی توان گفت که یک فرد خاص سرمایه داری را اختراع کرده است، سیستم های مشابه سرمایه داری از زمان های باستان وجود داشته اند. ایدئولوژی سرمایه داری مدرن معمولاً به اقتصاددان سیاسی اسکاتلندی، آدام اسمیت، در رساله اقتصادی کلاسیک خود "ثروت ملل" که در سال 1776 منتشر شد، نسبت داده می شود. ریشه های سرمایه داری به عنوان یک سیستم اقتصادی کاربردی به انگلستان قرن شانزدهم تا هجدهم برمی گردد، جایی که انقلاب صنعتی اولیه منجر به ایجاد شرکت های بزرگ مانند صنعت نساجی، آهن و قدرت بخار شد. این پیشرفت های صنعتی به سیستمی منجر شد که در آن سود انباشته برای افزایش بهره وری سرمایه گذاری می شد—که جوهره سرمایه داری است.

با وجود جایگاه مدرن خود به عنوان سیستم اقتصادی غالب در جهان، سرمایه داری به دلایل متعددی در طول تاریخ مورد انتقاد قرار گرفته است. این انتقادات شامل طبیعت غیرقابل پیش بینی و ناپایدار رشد سرمایه داری، آسیب های اجتماعی مانند آلودگی و رفتارهای ستمگرانه با کارگران، و اشکال نابرابری اقتصادی مانند نابرابری درآمد است. برخی از تاریخ نگاران مدل های اقتصادی مبتنی بر سود مانند سرمایه داری را به ظهور نهادهای خفقان آور نظیر برده داری، استعمار و امپریالیسم مرتبط می سازند.