پرش به محتوا
ورود | ثبت‌نام
سخنان قصار
  • وقتی به كسی می گویی دوستت دارم این را در عمل نشان بده.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • اگر می خواهی كسی را نصیحت كنی، اول خودت به آن عمل كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • سعی كن بیشتر مطالعه كنی.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • هر گاه خدا بخواهد بنده ای را خوار كند، دانش را از او دور سازد.امام علی (ع)
  • وقتی در كاری شكست می خوری عذر و بهانه نیاور.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • چند تردستی كوچك یاد بگیر.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • خدا عقل را به انسانی نداد جز آن كه روزی او را با كمك عقل نجات بخشید.امام علی (ع)
  • وقتی فردی را كه مشتاق دیدارش بودی ملاقات كردی لبخند بزن خودت را معرفی كن و بگو: تا به حال سعادت دیدارشما را نداشته ام.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • وقتی غذای نذری را تقسیم می كنی ، اول به كسی كه آن را پخته تعارف كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • دریك شب سرد كتت را روی دوش همسرت بینداز.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • خدا از مردم نادان عهد نگرفت كه بیاموزند، تا آنكه از دانایان عهد گرفت كه آموزش دهندامام علی (ع)
  • وقتی خانمی را به خانه اش می رسانی تا وقتی مطمئن نشده ای كه به سلامت وارد خانه اش شده آنجا را ترك نكن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • ستودن بیش از آن چه كه سزاوار است نوعی چاپلوسی، و كمتر از آن،‌ درماندگی یا حسادت است.امام علی (ع)
  • دیدگاههای خود را مورد بررسی و تجدید نظر قرار بده . این تنها چیزی است كه مردم به آن توجه دارند.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • یادت باشد هرچه بیشتر بدانی كمتر خواهی ترسید.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • از دیگران انتظار نداشته باش كه بهترین هدیه ها را به بهترین شكل كادوپیچی كرده و به تو بدهند.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • وقتی به محل جدیدی نقل مكان می كنی خودت رابه همسایه ها معرفی كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • كاری را كه باید انجام دهی با شادی و نشاط انجام بده .اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • منزلت را درطبقات بالای آپارتمان انتخاب كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • وقتی در مقابل جمعی از تو خواستند دعا كنی فورا" این كار را بكن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • سعی كن خانه و محل كارت سالم و بدون دود سیگار باشد.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • نابود شد ، كسی كه ارزش خود را ندانستامام علی (ع)
  • چیز اندك كه با اشتیاق تداوم یابد، بهتر از فراوانی است كه رنج آور باشدامام علی (ع)
  • برای هر كسی در مال او دو شریك است: وارث، و حوادث.امام علی (ع)
  • سخن بگویید تا شناخته شوید، زیرا كه انسان در زیر زبان خود پنهان است.امام علی (ع)
  • وقتی چیزی را می بینی كه خیلی دلت می خواهد مال تو باشد به خاطر مقدار كمی پول آن را از دست نده.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • هم نشین بی خرد مباش، كه كار زشت خود را زیبا جلوه داده، دوست دارد تو همانند او باشیامام علی (ع)
  • ای فرزند آدم ! اندوه روز نیامده را بر امروزت میفزا، زیرا اگر روز نرسیده، از عمر تو باشد خدا روزی تو را خواهد رساند.امام علی (ع)
  • قلب، كتاب چشم است. (آنچه چشم بنگرد در قلب نشیند.)امام علی (ع)
  • اگر خواستی كسی را خوب بشناسی، دوستانش را ببین، به این ترتیب چیزهای زیادی درباره اش خواهی فهمید.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • چمدانهای گرانقیمت به دست نگیر، ممكن است توجه دزدان را به خود جلب كند.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • دائما درانتظار رسیدن الهامات نوید بخش نباش ، تو تلاش كن ، آنها خود به سراغت خواهند آمد.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • بسا سخن كه از حملة مسلحانه كارگر تر استامام علی (ع)
  • وقتی شانس به سراغت می آید ازآن به گرمی استقبال كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • سعی كن درزندگی برنامه مشخصی داشته باشی و هدفت رابدانی. اما اگراتفاق عجیب و غیر منتظره ای هم پیش آمد، ازخودت انعطاف نشان بده.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • هنگام مسافرت با هواپیما اسناد مهم و با ارزش را به قسمت باربری تحویل نده وهمراه خودت به داخل هواپیما ببر.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • كمتر تلویزیون تماشا كن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • به خاطر داشته باش چیزی كه مهم است ارزش كالاست نه قیمت روی آن.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • بگذار طبع ماجراجویت هراز گاهی بر احساسات دیگرت پیروز شود.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
  • معاملاتت را مكتوب كن. قراردادهای شفاهی اعتباری ندارند.اچ جکسون براون (کتاب نکته‌های کوچک زندگی)
۵ دقیقه مطالعه دسته‌ها: ریاضیجبر

ساده‌سازی رادیکال؛ بیرون آوردن از زیر رادیکال، جمع رادیکال‌های متشابه و گویا کردن مخرج با مثال

مقدمه

آیا \( \sqrt{12}+\sqrt{27} \) با \( 5\sqrt{3} \) برابر است؟ با ماشین‌حساب باید دو عدد اعشاری طولانی را مقایسه کنید و باز هم مطمئن نیستید؛ اما با ساده‌سازی، \( \sqrt{12}=2\sqrt{3} \) و \( \sqrt{27}=3\sqrt{3} \)، پس جمعشان دقیقاً \( 5\sqrt{3} \) است. ساده‌سازی رادیکال یعنی نوشتن رادیکال‌ها به یک شکل استاندارد تا بتوان آن‌ها را دقیق مقایسه، جمع و ضرب کرد — مهارتی که در حل معادله‌ی درجه دوم، مثلثات و هندسه مدام به آن نیاز داریم.

پیش‌نیازها

تعریف: ساده‌ترین شکل رادیکال

یک عبارت رادیکالی با فرجه‌ی \( n \) در ساده‌ترین شکل است اگر:

  1. عبارت زیر رادیکال هیچ عاملی به شکل \( k^n \) (توان \( n \)‌ام کامل، غیر از ۱) نداشته باشد؛
  2. زیر رادیکال کسری وجود نداشته باشد؛
  3. در مخرج رادیکالی وجود نداشته باشد؛
  4. فرجه تا حد امکان کوچک باشد (مثلاً \( \sqrt[4]{9}=\sqrt{3} \)).

مفاهیم اصلی

  • بیرون آوردن از زیر رادیکال: بر اساس قانون ضرب، \( \sqrt[n]{k^n m}=k\sqrt[n]{m} \) (برای \( k \geq 0 \) در فرجه‌ی زوج).
  • رادیکال‌های متشابه: رادیکال‌هایی با فرجه‌ی یکسان و عبارت زیر رادیکال یکسان، مثل \( 2\sqrt{5} \) و \( -7\sqrt{5} \). فقط این‌ها را می‌توان مانند جمله‌های متشابه جمع کرد.
  • گویا کردن مخرج: ضرب صورت و مخرج در عبارتی مناسب تا رادیکال از مخرج حذف شود.
  • مزدوج: مزدوج \( a+\sqrt{b} \) عبارت \( a-\sqrt{b} \) است و حاصل‌ضرب آن‌ها \( a^2-b \) بدون رادیکال است.

قواعد و فرمول‌ها

$$ \sqrt[n]{a^n b}=a\sqrt[n]{b},\qquad p\sqrt[n]{x}+q\sqrt[n]{x}=(p+q)\sqrt[n]{x} $$

$$ \frac{a}{\sqrt{b}}=\frac{a\sqrt{b}}{b},\qquad \frac{a}{c+\sqrt{b}}=\frac{a\,(c-\sqrt{b})}{c^2-b} $$

توضیح فرمول مزدوج: طبق اتحاد مزدوج \( (c+\sqrt{b})(c-\sqrt{b})=c^2-(\sqrt{b})^2=c^2-b \)؛ رادیکال از بین می‌رود. برای فرجه‌ی سوم از اتحاد چاق و لاغر استفاده می‌شود: \( (a-b)(a^2+ab+b^2)=a^3-b^3 \).

روش گام‌به‌گام ساده‌سازی

  1. عبارت زیر رادیکال را به عامل‌های اول (و توان‌های متغیرها) تجزیه کنید.
  2. عامل‌ها را در گروه‌های \( n \)‌تایی (برای فرجه‌ی \( n \)) جمع کنید؛ هر گروه یک عامل بیرون رادیکال می‌دهد.
  3. آنچه باقی می‌ماند زیر رادیکال بماند.
  4. رادیکال‌های متشابه را جمع کنید.
  5. اگر مخرج رادیکال دارد، آن را گویا کنید.

مثال‌های حل‌شده

مثال ۱: بیرون آوردن عامل‌ها

\( \sqrt{72} \) و \( \sqrt{50x^3y^4} \) را ساده کنید (\( x \geq 0 \)).

$$ \sqrt{72}=\sqrt{36 \cdot 2}=6\sqrt{2},\qquad \sqrt{50x^3y^4}=\sqrt{25x^2y^4 \cdot 2x}=5xy^2\sqrt{2x} $$

(\( y^2 \) همیشه نامنفی است، پس قدرمطلق لازم نیست.)

مثال ۲: ریشه‌ی سوم

\( \sqrt[3]{54} \) و \( \sqrt[3]{-16a^4} \) را ساده کنید.

$$ \sqrt[3]{27 \cdot 2}=3\sqrt[3]{2},\qquad \sqrt[3]{-8a^3 \cdot 2a}=-2a\sqrt[3]{2a} $$

مثال ۳: جمع رادیکال‌های متشابه

حاصل \( 3\sqrt{12}+5\sqrt{27}-\sqrt{48} \) را بیابید.

$$ 3(2\sqrt{3})+5(3\sqrt{3})-4\sqrt{3}=6\sqrt{3}+15\sqrt{3}-4\sqrt{3}=17\sqrt{3} $$

بدون ساده‌سازی اولیه، این سه رادیکال متشابه به نظر نمی‌رسیدند.

مثال ۴: ضرب رادیکال‌ها

حاصل \( (2+\sqrt{3})(5-2\sqrt{3}) \) را بیابید.

$$ 10-4\sqrt{3}+5\sqrt{3}-2 \cdot 3=4+\sqrt{3} $$

مثال ۵: گویا کردن مخرج تک‌جمله‌ای

\( \dfrac{6}{\sqrt{3}} \) و \( \dfrac{5}{\sqrt[3]{2}} \) را گویا کنید.

$$ \frac{6}{\sqrt{3}} \cdot \frac{\sqrt{3}}{\sqrt{3}}=\frac{6\sqrt{3}}{3}=2\sqrt{3},\qquad \frac{5}{\sqrt[3]{2}} \cdot \frac{\sqrt[3]{4}}{\sqrt[3]{4}}=\frac{5\sqrt[3]{4}}{\sqrt[3]{8}}=\frac{5\sqrt[3]{4}}{2} $$

توجه کنید که برای ریشه‌ی سوم باید در \( \sqrt[3]{4} \) ضرب کنیم (نه \( \sqrt[3]{2} \)) تا زیر رادیکال مکعب کامل ۸ شود.

مثال ۶: گویا کردن با مزدوج

\( \dfrac{4}{3-\sqrt{5}} \) را گویا کنید.

$$ \frac{4}{3-\sqrt{5}} \cdot \frac{3+\sqrt{5}}{3+\sqrt{5}}=\frac{4(3+\sqrt{5})}{9-5}=3+\sqrt{5} $$

مثال ۷ (دشوارتر): کسر با رادیکال در صورت و مخرج

\( \dfrac{\sqrt{7}+\sqrt{2}}{\sqrt{7}-\sqrt{2}} \) را ساده کنید.

$$ \frac{(\sqrt{7}+\sqrt{2})^2}{7-2}=\frac{7+2\sqrt{14}+2}{5}=\frac{9+2\sqrt{14}}{5} $$

کاربردها

  • فرمول ریشه‌های معادله‌ی درجه دوم: جواب‌هایی مثل \( \frac{-2 \pm \sqrt{48}}{4} \) به \( \frac{-1 \pm 2\sqrt{3}}{2} \) ساده می‌شوند.
  • مثلثات: مقادیری مانند \( \sin 45^\circ=\frac{1}{\sqrt{2}}=\frac{\sqrt{2}}{2} \).
  • حسابان: رفع ابهام در حدهایی مثل \( \lim_{x \to 0}\frac{\sqrt{x+1}-1}{x} \) با ضرب در مزدوج.
  • هندسه: بیان دقیق طول قطرها و ارتفاع‌ها.

اشتباهات رایج

  • جمع رادیکال‌های نامتشابه: \( \sqrt{2}+\sqrt{3}=\sqrt{5} \) غلط است.
  • بیرون آوردن ناقص: \( \sqrt{72}=2\sqrt{18} \) درست است اما ساده‌ترین شکل نیست، چون ۱۸ هنوز عامل ۹ دارد.
  • گویا کردن \( \frac{1}{\sqrt[3]{2}} \) با ضرب در \( \sqrt[3]{2} \)؛ حاصل \( \frac{\sqrt[3]{2}}{\sqrt[3]{4}} \) هنوز رادیکال دارد.
  • ضرب فقط مخرج در مزدوج و فراموش کردن صورت.
  • \( \sqrt{x^2y}=x\sqrt{y} \) بدون فرض \( x \geq 0 \)؛ در حالت کلی \( |x|\sqrt{y} \).

نکات مهم

  • بزرگ‌ترین مربع کامل را که عبارت زیر رادیکال بر آن بخش‌پذیر است پیدا کنید تا با یک گام ساده شود.
  • برای گویا کردن \( \frac{1}{\sqrt[n]{a^k}} \) در \( \sqrt[n]{a^{n-k}} \) ضرب کنید.
  • حاصل ضرب یک عبارت در مزدوجش همیشه «مربع اولی منهای مربع دومی» است.

جمع‌بندی

ساده‌سازی رادیکال یعنی بیرون آوردن همه‌ی توان‌های کامل از زیر رادیکال، جمع کردن رادیکال‌های متشابه و حذف رادیکال از مخرج. سه ابزار اصلی این کار عبارت‌اند از قانون ضرب رادیکال، ضرب در رادیکال مناسب برای مخرج تک‌جمله‌ای و ضرب در مزدوج برای مخرج دوجمله‌ای. نتیجه شکلی دقیق و استاندارد است که مقایسه و محاسبه را ساده می‌کند.

موضوعات مرتبط

منابع

  • OpenStax، Intermediate Algebra 2e — 8.2 Simplify Radical Expressions. معیار ساده‌ترین شکل و استفاده از قانون ضرب و تقسیم.
    مشاهده منبع
    تاریخ بررسی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵
  • OpenStax، Intermediate Algebra 2e — 8.4 Add, Subtract, and Multiply Radical Expressions. رادیکال‌های متشابه و ضرب عبارت‌های رادیکالی.
    مشاهده منبع
    تاریخ بررسی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵
  • OpenStax، Intermediate Algebra 2e — 8.5 Divide Radical Expressions. گویا کردن مخرج تک‌جمله‌ای و دوجمله‌ای با مزدوج.
    مشاهده منبع
    تاریخ بررسی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵

نظرات (۰)

هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!

نوشتن نظر

ساده‌سازی رادیکال؛ بیرون آوردن از زیر رادیکال، جمع رادیکال‌های متشابه و گویا کردن مخرج با مثال — https://rayeshmand.ir/article/simplifying-radicals

دسته بندی مقالات