نخستین کارخانه بازیافت پلاستیک در آمریکا، در سال 1972 در ایالت پنسیلوانیا تاسیس شد. اگرچه پذیرش عادت بازیافت برای مردم عادی چند سال زمان برد و تلاش هماهنگی را می‌طلبید، اما این اتفاق افتاد و تعداد افرادی که بازیافت می‌کنند به طور پیوسته افزایش یافته است. با این حال، پرسش مهم این است که آیا این میزان تلاش برای حل مشکل پلاستیک کافی است؟ آیا با توجه به حجم بالای تولید زباله‌های پلاستیکی، بازیافت به تنهایی می‌تواند راهکار موثری باشد؟ این موضوع ما را به بررسی دقیق‌تر فرآیند بازیافت پلاستیک و چالش‌های پیش روی آن سوق می‌دهد.
بازیافت؛ ایده‌ای با قدمت دیرینه
شاید به نظر برسد بازیافت پلاستیک در دهه‌های پایانی قرن بیستم و همزمان با جنبش‌های طرفدار محیط زیست و فرهنگ اعتراضی هیپی‌ها مطرح شده است، اما واقعیت این است که مفهوم بازیافت و استفاده مجدد از محصولات، ایده‌ای نوظهور نیست. این مفهوم به قدمت تاریخ بشر و به اندازه استفاده از وسایل دست دوم و بازمانده از نسل‌های قبل، ریشه دارد.
در طول هزاران سال، محصولات خانگی با این ذهنیت ساخته می‌شدند که در صورت خرابی، قابل تعمیر هستند و نیازی به جایگزینی آنها نیست. در ژاپن، بازیافت کاغذ به سال 1031 میلادی برمی‌گردد. کمی نزدیک‌تر به دوران معاصر، کارخانه‌های بازیافت قوطی‌های آلومینیومی در سال 1904 در شیکاگو و کلیولند افتتاح شدند. در طول جنگ جهانی دوم، دولت ایالات متحده از مردم خواست تا محصولات مختلف از جمله لاستیک، فولاد و حتی نایلون را بازیافت و دوباره استفاده کنند. پیش از ظهور ظروف یکبار مصرف امروزی، شیرفروش‌ها شیر و خامه را در بطری‌های شیشه‌ای درب منازل تحویل می‌دادند و پس از مصرف، بطری‌های خالی را جمع‌آوری، تمیز، استریل و دوباره پر می‌کردند.
با این وجود، تا دهه 1960 میلادی، جامعه به طور جدی نسبت به افزایش حجم زباله‌های ناشی از بسته‌بندی‌های پلاستیکی غیرقابل تجزیه که به بهانه راحتی به مصرف‌کنندگان تحمیل می‌شد، واکنش نشان نداد. این آگاهی تدریجی، زمینه را برای تلاش‌های سازمان‌یافته‌تر در زمینه بازیافت و کاهش پسماند پلاستیکی فراهم کرد.
فرآیند بازیافت پلاستیک: گامی به گامی تا تبدیل مجدد
بازیافت پلاستیک، برخلاف بازیافت شیشه یا فلز، فرآیندی پیچیده‌تر است. این پیچیدگی ناشی از مراحل بیشتر، استفاده از رنگ‌ها، پرکننده‌ها و سایر افزودنی‌ها در پلاستیک‌های نو (رزین تولید شده مستقیماً از مواد اولیه پتروشیمی یا بیوشیمیایی) است.
این فرآیند با تفکیک اقلام مختلف بر اساس نوع رزین آنها آغاز می‌شود. هفت علامت بازیافت پلاستیک مختلف روی底部 ظروف پلاستیکی حک شده است. در کارخانه‌های بازیافت، پلاستیک‌ها بر اساس این علائم تفکیک می‌شوند (و گاهی اوقات بر اساس رنگ پلاستیک نیز تفکیک می‌شوند). پس از تفکیک، پلاستیک‌ها به قطعات کوچک خرد شده و سپس تمیز می‌شوند تا بقایای برچسب‌های کاغذی، مواد باقی‌مانده، خاک، گرد و غبار و سایر آلودگی‌ها از بین بروند.
پس از تمیز شدن پلاستیک، ذوب شده و به دانه‌های کوچکی به نام "نوردل" فشرده می‌شود. این نوردل‌ها آماده استفاده مجدد و تبدیل شدن به محصولات جدید و کاملاً متفاوت هستند. (پلاستیک بازیافتی به ندرت برای تولید همان محصول پلاستیکی اصلی یا مشابه آن استفاده می‌شود.)
حقایق جالب: پلاستیک‌های رایج قابل بازیافت
- پلی‌اتیلن ترفتالات (PET, PETE): به دلیل شفافیت، استحکام، چقرمگی و سد کارآمد در برابر گاز و رطوبت شناخته شده است. معمولاً در بطری‌های نوشابه، آب و سس سالاد و همچنین در شیشه‌های کره بادام زمینی استفاده می‌شود.
- پلی‌اتیلن با چگالی بالا (HDPE): به دلیل سفتی، استحکام، چقرمگی، مقاومت در برابر رطوبت و نفوذپذیری در برابر گاز شناخته شده است. HDPE معمولاً در بطری‌های شیر، آبمیوه و آب و همچنین در کیسه‌های زباله و فروشگاهی استفاده می‌شود.
- پلی‌وینیل کلراید (PVC): به دلیل تطبیق‌پذیری، شفافیت، خم‌پذیری، استحکام و چقرمگی شناخته شده است. PVC معمولاً در بطری‌های آبمیوه، روکش‌های محافظ مواد غذایی و لوله‌های PVC استفاده می‌شود.
- پلی‌اتیلن با چگالی کم (LDPE): به دلیل سهولت پردازش، استحکام، چقرمگی، انعطاف‌پذیری، سهولت آب‌بندی و سد کارآمد در برابر رطوبت شناخته شده است. معمولاً در کیسه‌های غذای یخ زده، بطری‌های قابل انجماد و درب ظروف انعطاف‌پذیر استفاده می‌شود.
آیا بازیافت پلاستیک کارآمد است؟ بررسی چالش‌ها و محدودیت‌ها
به طور خلاصه، پاسخ هم مثبت است و هم منفی. فرآیند بازیافت پلاستیک با نقص‌هایی همراه است. برخی از رنگ‌های مورد استفاده در تولید محصولات پلاستیکی می‌توانند آلوده باشند و باعث شوند که کل دسته‌های مواد بالقوه بازیافتی دور ریخته شوند. مشکل دیگر این است که تولید پلاستیک بازیافتی، نیاز به پلاستیک بکر را کاهش نمی‌دهد. با این حال، به دلیل استفاده از آن در تولید چوب کامپوزیت و بسیاری از محصولات دیگر، بازیافت پلاستیک می‌تواند و مصرف سایر منابع طبیعی مانند چوب را کاهش می‌دهد.
در حالی که هنوز درصد زیادی از مردم از بازیافت خودداری می‌کنند (در واقع، تنها حدود 10 درصد از پلاستیک‌هایی که به عنوان پلاستیک نو توسط مصرف‌کنندگان خریداری می‌شوند، برای استفاده مجدد برگردانده می‌شوند)، بسیاری از اقلام پلاستیکی – مانند نی‌های نوشیدنی و اسباب‌بازی‌های کودکان – اصلاً قابل بازیافت در نظر گرفته نمی‌شوند.
علاوه بر این، در چند سال گذشته، بسیاری از جوامع که تحت تأثیر حجم زیاد و افزایش هزینه‌ها قرار گرفته‌اند، دیگر گزینه‌های بازیافت را ارائه نمی‌دهند یا محدودیت‌هایی (شستشو و خشک کردن ظروف و عدم پذیرش برخی از انواع پلاستیک) را برای اقلامی که در گذشته قابل بازیافت بودند، اضافه کرده‌اند.
فراتر از بازیافت: راهکارهای نوین برای کاهش وابستگی به پلاستیک
بازیافت پلاستیک از زمان آغاز به کار خود راه طولانی را پیموده و همچنان در کاهش میزان زباله در محل‌های دفن زباله پیشرفت می‌کند. در حالی که بسته‌بندی‌های یکبار مصرف احتمالاً به طور کامل ناپدید نمی‌شوند، تعدادی از گزینه‌های جایگزین، از جمله ظروف، سلفون و کیسه‌های خرید مبتنی بر سلولز زیست تخریب‌پذیر، و همچنین راهکارهای نگهداری مواد غذایی سیلیکونی قابل استفاده مجدد، به طور فزاینده‌ای در دسترس مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرند.
در برخی مناطق، مصرف‌کنندگانی که به دنبال کاهش پلاستیک در زندگی خود هستند، به گذشته نگاه می‌کنند تا از آینده الهام بگیرند. شیرفروش‌ها - چه مرد و چه زن - در حال بازگشت هستند و نه تنها شیر را در بطری‌های شیشه‌ای قابل بازیافت، بلکه میوه‌ها و سبزیجات ارگانیک را به همراه پنیرهای محلی و محصولات پخته شده تحویل می‌دهند. می‌توان امیدوار بود که در درازمدت، راحتی‌های ارائه شده توسط "جامعه یکبار مصرف" کنونی ما در نهایت تحت الشعاع آسایشی قرار گیرد که واقعاً برای کره زمین مفید است.
بازیافت پلاستیک: آیا تلاش‌های ما کافیست؟ راهکارهای نوین و چالش‌ها — https://rayeshmand.ir/article/recycling-plastics-are-we-doing-enough