در بین تمام سیارات منظومه شمسی، سیاره کوتوله کوچک پلوتو توجه مردم را به خود جلب کرده است. کشف پلوتو در سال 1930 توسط ستاره‌شناس، کلاید تامبا، صورت گرفت، در حالی که بیشتر سیارات بسیار زودتر کشف شده بودند. از طرفی، فاصله بسیار زیاد پلوتو باعث شده بود اطلاعات کمی درباره آن در دست باشد.

تا سال 2015 که فضاپیمای نیوهورایزنز از کنار پلوتو عبور کرد و تصاویر بسیار زیبا و نزدیک از آن تهیه کرد، این وضعیت ادامه داشت. با این حال، دلیل اصلی توجه مردم به پلوتو موضوع ساده‌تری است: در سال 2006، گروه کوچکی از ستاره‌شناسان (که بیشتر آنها دانشمند سیاره‌شناس نبودند)، تصمیم گرفتند رتبه پلوتو را از یک سیاره به یک سیاره کوتوله کاهش دهند. این تصمیم جنجال بزرگی را به راه انداخت که تا به امروز ادامه دارد.

مشاهده پلوتو از زمین

پلوتو آنقدر دور است که با چشم غیرمسلح قابل رویت نیست. اگرچه بسیاری از برنامه‌های شبیه‌ساز آسمان و اپلیکیشن‌های دیجیتال می‌توانند موقعیت پلوتو را نشان دهند، اما برای دیدن آن به یک تلسکوپ خوب نیاز است. تلسکوپ فضایی هابل که در مدار زمین قرار دارد، توانسته است پلوتو را مشاهده کند، اما به دلیل فاصله بسیار زیاد، تصاویر به دست آمده جزئیات دقیقی ندارند.

پلوتو در ناحیه‌ای از منظومه شمسی به نام کمربند کویپر قرار دارد. این کمربند شامل سیارات کوتوله دیگری نیز هست و مجموعه‌ای از هسته‌های دنباله‌دار را در خود جای داده است. اخترشناسان سیاره‌ای گاهی اوقات از این منطقه به عنوان "حوزه سوم" منظومه شمسی یاد می‌کنند که دورتر از سیارات خاکی و غول‌های گازی است. در واقع کمربند کویپر خانه پلوتو و دیگر اجرام یخی است.

پلوتو در اعداد و ارقام

پلوتو به عنوان یک سیاره کوتوله، طبیعتاً دنیای کوچکی است. دور تا دور استوای آن 7,232 کیلومتر است که آن را از عطارد و قمر گانیمد سیاره مشتری کوچک‌تر می‌کند. با این حال، پلوتو از قمر خود، شارون، که 3,792 کیلومتر دور است، بسیار بزرگ‌تر است.

مدت‌ها تصور می‌شد که پلوتو یک دنیای یخی است که با توجه به مدار بسیار دورش از خورشید، جایی که بیشتر گازها به یخ تبدیل می‌شوند، منطقی به نظر می‌رسد. مطالعات انجام شده توسط فضاپیمای نیوهورایزنز نشان می‌دهد که مقدار زیادی یخ در پلوتو وجود دارد. با این حال، چگالی پلوتو بیشتر از حد انتظار است، به این معنی که یک جزء سنگی در زیر پوسته یخی آن وجود دارد.

فاصله زیاد پلوتو، آن را به یک جرم آسمانی مرموز تبدیل کرده است، زیرا نمی‌توانیم هیچ یک از ویژگی‌های آن را از زمین ببینیم. پلوتو به طور متوسط 6 میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله دارد. در واقعیت، مدار پلوتو بسیار بیضوی (به شکل تخم مرغ) است و بنابراین این دنیای کوچک بسته به موقعیتش در مدار می‌تواند بین 4.4 میلیارد کیلومتر تا کمی بیش از 7.3 میلیارد کیلومتر از خورشید فاصله داشته باشد. از آنجایی که پلوتو بسیار دور از خورشید قرار دارد، 248 سال زمینی طول می‌کشد تا یک دور کامل به دور خورشید بچرخد.

سطح پلوتو

هنگامی که نیوهورایزنز به پلوتو رسید، دنیایی را یافت که در برخی نقاط با یخ نیتروژن و همچنین مقداری یخ آب پوشیده شده بود. بخش‌هایی از سطح بسیار تیره و مایل به قرمز به نظر می‌رسند. این به دلیل یک ماده آلی است که هنگام بمباران یخ‌ها توسط نور فرابنفش خورشید ایجاد می‌شود. مقدار زیادی یخ نسبتاً جوان روی سطح رسوب کرده است که از داخل سیاره می‌آید. قله‌های دندانه‌دار کوهستانی ساخته شده از یخ آب بر فراز دشت‌های مسطح قرار گرفته‌اند و ارتفاع برخی از این کوه‌ها به اندازه کوه‌های راکی است. به این ترتیب، سطح پلوتو ترکیبی از یخ، مواد آلی و کوه‌های یخی است.

درون پلوتو چه می‌گذرد؟

چه چیزی باعث می‌شود یخ از زیر سطح پلوتو به بیرون نشت کند؟ دانشمندان سیاره‌شناس معتقدند که چیزی در اعماق هسته پلوتو وجود دارد که آن را گرم می‌کند. این "مکانیزم" به پوشاندن سطح با یخ تازه و بالا بردن رشته کوه‌ها کمک می‌کند. یکی از دانشمندان پلوتو را به عنوان یک لامپ گدازه کیهانی غول پیکر توصیف کرده است. به عبارتی، گرمای درونی پلوتو باعث ایجاد فعالیت‌های سطحی می‌شود.

اتمسفر پلوتو

پلوتو نیز مانند بیشتر سیارات (به جز عطارد) دارای اتمسفر است. اتمسفر پلوتو بسیار ضخیم نیست، اما فضاپیمای نیوهورایزنز توانست آن را تشخیص دهد. داده‌های ماموریت نشان می‌دهد که اتمسفر پلوتو که عمدتاً از نیتروژن تشکیل شده است، با خروج گاز نیتروژن از سیاره "تجدید" می‌شود. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد مواد فرار از پلوتو به سطح شارون می‌رسند و در اطراف کلاهک قطبی آن جمع می‌شوند. با گذشت زمان، این مواد توسط نور فرابنفش خورشید تیره می‌شوند.

خانواده پلوتو

پلوتو علاوه بر شارون، دارای مجموعه‌ای از قمرهای کوچک به نام‌های استیکس، نیکس، کربروس و هیدرا است. این قمرها شکل نامنظمی دارند و به نظر می‌رسد پس از یک برخورد عظیم در گذشته دور توسط پلوتو به دام افتاده‌اند. با رعایت قراردادهای نامگذاری مورد استفاده توسط ستاره‌شناسان، نام این قمرها از موجودات مرتبط با خدای دنیای زیرین، پلوتو، گرفته شده است. استیکس رودخانه‌ای است که ارواح مردگان برای رسیدن به هادس از آن عبور می‌کنند. نیکس الهه تاریکی یونانی است، در حالی که هیدرا یک مار چند سر بود. کربروس املای دیگری برای سربروس است، "سگ هادس" که در اسطوره‌شناسی از دروازه‌های دنیای زیرین محافظت می‌کرد.

آینده اکتشاف پلوتو

در حال حاضر هیچ ماموریت دیگری برای رفتن به پلوتو در دست ساخت نیست. با این حال، طرح‌هایی روی میز هستند که ممکن است منجر به اعزام یک یا چند ماموریت به این دورافتاده‌ترین نقطه منظومه شمسی در کمربند کویپر شود و حتی احتمال فرود بر سطح پلوتو نیز وجود دارد.