کرم سرچکشی (Bipalium sp.) نوعی کرم مسطح و سمی ترسناک هستند که در خشکی زندگی می کنند. این کرم های بزرگ شکارچی و گوشت خوار یکدیگرند. هرچند این کرم ها تهدید مستقیمی برای انسان ها محسوب نمی شوند، اما به عنوان یک گونه ی مهاجم می توانند جمعیت کرم های زمینی را کاهش دهند.

حقایق درباره کرم سرچکشی

• نام علمی: Bipalium sp.
• نام های دیگر: پلاناریان پهن سر، "اسکوی میانه زمینی"
• ویژگی های متمایز: پلاناریان بزرگ با سر شکل کَف زن و پای شکمی یا "پای خزنده"
• دامنه اندازه: از 5 سانتی متر (B. adventitium) تا بیش از 20 سانتی متر طول (B. kewense)
• رژیم غذایی: گوشت خوار، معروف به خوردن کرم های زمینی و یکدیگر
• طول عمر: ممکن است جاودانه باشد
• زیستگاه: در سراسر جهان توزیع شده و زیستگاه های مرطوب و گرم را ترجیح می دهد
• وضعیت حفاظت: ارزیابی نشده
• پادشاهی: جانوران
• فیلم: Platyhelminthes
• طبقه: Rhabditophora
• ترتیب: Tricladida
• خانواده: Geoplanidae
• نکته جالب: کرم سرچکشی یکی از معدود جانوران بی مهره ی خشکی است که قادر به تولید سم نوروتوکسین تترودوتوکسین است.

توضیحات

ویژگی های متمایز کرم سرچکشی شامل سر با شکل بادبانی یا کف زن و بدن بلند و پهن است. زیر پلاناریان دارای "پای خزنده" بزرگ و بزرگی است که برای حرکت استفاده می شود. گونه ها بر اساس شکل سر، اندازه، رنگ و الگوی خطوط متمایز می شوند.

پلاناریان های زمینی رنگ هایی مشابه زمین دارند و در سایه های خاکستری، قهوه ای، طلایی و سبز یافت می شوند. کرم های کوچک سرچکشی شامل B. adventitium هستند که طول آن ها بین 5 تا 8 سانتی متر (2.0 تا 3.1 اینچ) است. در مقابل، کرم های بزرگ B. kewense می توانند بیشتر از 20 سانتی متر طول داشته باشند.

کرم سرچکشی دارای بدنی بلند و پهن و سری عریض است.

توزیع و زیستگاه

کرم سرچکشی بومی نواحی استوایی و نیمه استوایی هستند، اما به طور جهانی به گونه های مهاجم تبدیل شده اند. به باور محققان، این پلاناریان ها به طور تصادفی و با گیاهان باغبانی ریشه دار منتقل و توزیع شده اند. از آنجا که کرم سرچکشی به رطوبت نیاز دارند، در بیوم های بیابانی و کوهستانی نادر هستند.

رژیم غذایی

کرم های Bipalium گوشت خوارند و معروف به شکار کرم های زمین، حلزون ها، لارو حشرات و یکدیگرند. این کرم ها از گیرنده های شیمیایی واقع در زیر سر یا شیار شکمی خود برای شناسایی طعمه استفاده می کنند. یک کرم سرچکشی طعمه ی خود را تعقیب کرده، آن را به سطح می چسباند و با ترشحات لزج خود آن را محاصره می کند. پس از اینکه طعمه تقریباً بی حرکت شد، کرم آن را می بلعد و آنزیم های گوارشی را ترشح می کند و سپس با استفاده از مژک ها، بافت مایع را به روده منشعب خود می مکد. در نهایت، دهان کرم به عنوان مقعد آن عمل می کند.

کرم سرچکشی غذا را در واکوئل ها در اپی تلیوم گوارشی خود ذخیره می کنند. یک کرم می تواند چندین هفته بر روی ذخایر خود زنده بماند و برای تأمین غذا از بافت های خود نیز تغذیه کند.

Bipalium kewense در حال شکار یک زمین کرم. محققان بر این باورند که این پلاناریان سمومی را ترشح می کند تا طعمه ی خود را بی حرکت کند.

سمی بودن

در حالی که برخی انواع کرم ها خوراکی هستند، اما کرم سرچکشی به وضوح در این دسته قرار نمی گیرد. پلاناریان حاوی نوروتوکسین قوی تترودوتوکسین است که کرم برای بی حرکت کردن طعمه و دور کردن شکارچیان از آن استفاده می کند. این سم همچنین در ماهی های پوفی، هشت پای حلقه آبی و سمندرهای زبر وجود دارد، اما قبل از شناسایی آن در کرم سرچکشی، در هیچ گونه جانوری از بی مهرگان خشکی شناسایی نشده بود.

رفتار

کرم سرچکشی به اشتباه "حلزون سرچکشی" نامیده می شوند زیرا به صورت حلزونی حرکت می کنند. آن ها از مژک هایی که بر روی پای خزنده خود دارند استفاده می کنند تا بر روی لایه ای از mucus سر بخورند. همچنین مشاهده شده است که این کرم ها خود را به وسیله ی یک رشته mucus به پایین می آورند.

پلاناریان های زمینی به نور حساس هستند و به رطوبت بالایی نیاز دارند. به همین دلیل، معمولاً در شب حرکت و تغذیه می کنند. آن ها مکان های خنک و مرطوب را ترجیح می دهند و معمولاً تحت سنگ ها، چوب ها یا درختچه ها زندگی می کنند.

تولید مثل و بازسازی

این کرم ها هرمافرودیت هستند و هر فرد هم دارای بیضه و هم تخمدان می باشد. یک کرم سرچکشی می تواند از طریق ترشحات خود با کرمی دیگر تبادل گامت داشته باشد. تخم های بارور شده داخل بدن رشد کرده و به صورت کپسول های تخم ریخته می شوند. پس از حدود سه هفته، تخم ها هچ شده و کرم ها بالغ می شوند. در برخی از گونه ها، رنگ بندی جوانان با بزرگسالان متفاوت است.

با این حال، تولید مثل غیرجنسی بسیار بیشتر از تولید مثل جنسی شایع است. کرم سرچکشی، مانند سایر پلاناریان ها، به طور کلی جاودانه اند. معمولاً یک کرم از طریق تجزیه تولید مثل کرده و نوک دمی که به یک برگ یا بستر دیگر چسبیده است را رها می کند که سپس به بزرگسالی تبدیل می شود. اگر کرم به قطعاتی بریده شود، هر بخش می تواند در عرض چند هفته به یک موجود کامل بازسازی شود. کرم های آسیب دیده به سرعت بافت های آسیب دیده را بازسازی می کنند.

وضعیت حفاظت

هیچ یک از گونه های کرم سرچکشی برای لیست قرمز IUCN ارزیابی نشده اند، اما شواهدی مبنی بر تهدید کاهش تعداد آن ها وجود ندارد. پلاناریان های زمینی به طور گسترده در زیستگاه های طبیعی خود در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری توزیع شده و دامنه ی سرزمینی خود را در سرتاسر جهان گسترش داده اند. هنگامی که در یک گلخانه مستقر می شوند، این جانوران به منطقه ی اطراف پراکنده می شوند. در آب و هوای سردتر، کرم ها می توانند با جستجوی مکان های محافظت شده در برابر دماهای انجمادی زنده بمانند.

اهمیت اقتصادی

در یک زمان، محققان نگران بودند که پلاناریان های زمینی ممکن است به گیاهان آسیب برسانند. با گذر زمان، آن ها از اینکه برای سبزیجات خطرناک نیستند، قانع شدند، اما سپس تهدیدی پنهان تر ظاهر شد. کرم سرچکشی توانایی اعدام جمعیت کرم های زمینی را دارند. کرم های زمینی بسیار مهم هستند زیرا خاک را هوادهی و بارور می کنند. کرم سرچکشی به عنوان یک گونه ی مهاجم تهدیدکننده در نظر گرفته می شوند. برخی از روش هایی که برای کنترل حلزون ها استفاده می شود نیز بر روی کرم های مسطح مؤثر است، اما تأثیر بلندمدت آن ها بر اکوسیستم ها هنوز به طور کامل تعیین نشده است.