الکترون غیرمتمرکز، الکترونی در یک اتم، یون یا مولکول است که به یک اتم منفرد یا یک پیوند کووالانسی خاص محدود نمی‌شود. این الکترون‌ها در سرتاسر ساختار مولکولی "پراکنده" شده و در یک ناحیه وسیع‌تر توزیع می‌شوند.

در ساختارهای حلقوی، مانند بنزن، الکترون‌های غیرمتمرکز اغلب با یک دایره در مرکز حلقه نشان داده می‌شوند. این دایره به جای نمایش پیوندهای یگانه و دوگانه متناوب، نشان می‌دهد که الکترون‌ها به طور مساوی در سراسر حلقه توزیع شده‌اند و احتمال حضور آن‌ها در هر نقطه از پیوند شیمیایی یکسان است.

حضور الکترون‌های غیرمتمرکز نقش مهمی در رسانایی الکتریکی اتم، یون یا مولکول ایفا می‌کند. موادی که تعداد زیادی الکترون غیرمتمرکز دارند، معمولاً از رسانایی بالایی برخوردارند. این پدیده به دلیل سهولت حرکت این الکترون‌ها در سرتاسر ساختار ماده است.

به طور خلاصه، الکترون‌های غیرمتمرکز نه تنها به رسانایی الکتریکی کمک می‌کنند، بلکه در پایداری مولکولی نیز نقش دارند، به ویژه در ساختارهای رزونانسی.

مثال‌هایی از الکترون‌های غیرمتمرکز در مواد مختلف

بنزن: در مولکول بنزن، نیروهای الکتریکی وارد بر الکترون‌ها به طور یکنواخت در سراسر مولکول توزیع شده‌اند. این عدم تمرکز الکترون‌ها منجر به ایجاد ساختاری به نام ساختار رزونانسی می‌شود. در واقع، الکترون‌ها در حلقه بنزن آزادانه حرکت می‌کنند و به یک اتم خاص متصل نیستند.

فلزات: الکترون‌های غیرمتمرکز به وفور در فلزات جامد یافت می‌شوند. در این مواد، الکترون‌ها دریایی از الکترون‌ها را تشکیل می‌دهند که می‌توانند آزادانه در سراسر ساختار فلز حرکت کنند. این ویژگی دلیل رسانایی الکتریکی بالای فلزات است. الکترون‌های متحرک به راحتی جریان الکتریکی را از خود عبور می‌دهند.

تفاوت الماس و گرافیت: ساختار بلوری الماس با گرافیت تفاوت دارد. در الماس، هر اتم کربن چهار الکترون لایه ظرفیت خود را در پیوندهای کووالانسی (الکترون‌های متمرکز) با اتم‌های کربن مجاور به اشتراک می‌گذارد. در مقابل، در گرافیت که نوع دیگری از کربن خالص است، تنها سه الکترون از چهار الکترون لایه ظرفیت هر اتم کربن در پیوندهای کووالانسی شرکت می‌کنند. الکترون چهارم غیرمتمرکز است و می‌تواند آزادانه در صفحه مولکول حرکت کند. به همین دلیل، گرافیت یک رسانای الکتریکی خوب در امتداد صفحه خود است، اما رسانایی الکتریکی آن در جهت عمود بر صفحه بسیار کمتر است.