آتشبازیها، بخشی جداییناپذیر از جشنها و مناسبتهای مختلف هستند. شاید در نگاه اول، فقط جلوههای بصری خیرهکنندهای ببینیم، اما در پسِ این رقص نور و رنگ، دنیایی از علم فیزیک و شیمی نهفته است.
رنگهای متنوع آتشبازیها، حاصلِ دمای مختلفِ فلزات داغ و درخشان و نور ساطعشده از ترکیبات شیمیایی سوزان است. واکنشهای شیمیایی مسئولیت پرتاب و انفجار مواد آتشبازی به شکلهای گوناگون را بر عهده دارند. در ادامه، نگاهی دقیقتر و عنصر به عنصر به ترکیبات تشکیلدهنده یک آتشبازی معمولی میاندازیم:
اجزای تشکیلدهنده آتشبازیها
راز رنگها و جلوههای ویژه آتشبازی در مواد شیمیایی و عناصر به کار رفته در آنها نهفته است. هر عنصر، نقشی منحصربهفرد در ایجاد این نمایش تماشایی ایفا میکند. در ادامه به بررسی برخی از مهمترین این عناصر و نقش آنها در آتشبازی میپردازیم:
- آلومینیوم: ایجاد شعلهها و جرقههای نقرهای و سفید. آلومینیوم جزء اصلی برخی از فشفشهها است.
- آنتیموان: ایجاد جلوههای براق و درخشان (Glitter Effect) در آتشبازی.
- باریم: ایجاد رنگ سبز در آتشبازی و همچنین کمک به تثبیت سایر عناصر فرّار.
- کلسیم: تقویت و عمق بخشیدن به رنگها در آتشبازی. نمکهای کلسیم، رنگ نارنجی ایجاد میکنند.
- کربن: یکی از اجزای اصلی باروت سیاه، که بهعنوان پیشرانه در آتشبازی استفاده میشود. کربن، سوخت آتشبازی را تأمین میکند. اشکال رایج آن شامل دوده، شکر یا نشاسته است.
- کلر: جزء مهم بسیاری از اکسیدکنندهها در آتشبازی. برخی از نمکهای فلزی تولیدکننده رنگ، حاوی کلر هستند.
- مس: ترکیبات مس، رنگ آبی را در آتشبازی ایجاد میکنند.
- آهن: برای تولید جرقه استفاده میشود. دمای فلز، رنگ جرقهها را تعیین میکند.
- لیتیم: فلزی که برای ایجاد رنگ قرمز در آتشبازی استفاده میشود. به طور خاص، کربنات لیتیم یک رنگدهنده رایج است.
- منیزیم: با رنگ سفید بسیار روشن میسوزد، بنابراین برای افزودن جرقههای سفید یا بهبود درخشش کلی آتشبازی استفاده میشود.
- اکسیژن: آتشبازیها شامل اکسیدکنندهها هستند، موادی که برای احتراق، اکسیژن تولید میکنند. اکسیدکنندهها معمولاً نیتراتها، کلراتها یا پرکلراتها هستند. گاهی اوقات از یک ماده واحد برای تأمین اکسیژن و رنگ استفاده میشود.
- فسفر: به طور خودبهخودی در هوا میسوزد و همچنین مسئول برخی از جلوههای شبتاب است. ممکن است جزئی از سوخت آتشبازی باشد.
- پتاسیم: به اکسید شدن مخلوطهای آتشبازی کمک میکند. نیترات پتاسیم، کلرات پتاسیم و پرکلرات پتاسیم همگی اکسیدکنندههای مهمی هستند.
- سدیم: رنگ طلایی یا زرد به آتشبازی میدهد، با این حال، این رنگ ممکن است آنقدر روشن باشد که رنگهای کمرنگتر را بپوشاند.
- گوگرد: یکی از اجزای باروت سیاه است و در پیشرانه/سوخت آتشبازی یافت میشود.
- استرانسیم: نمکهای استرانسیم رنگ قرمز به آتشبازی میدهند. ترکیبات استرانسیم همچنین برای تثبیت مخلوطهای آتشبازی مهم هستند.
- تیتانیوم: فلز تیتانیوم را میتوان به صورت پودر یا پولک سوزاند تا جرقههای نقرهای تولید کند.
- روی: برای ایجاد جلوههای دود در آتشبازی و سایر وسایل آتشنشانی استفاده میشود.
این مقاله در سایت علمی
رایشمند منتشر شده است. خوشحال میشویم اگر
دیدگاه و نظر خود را درباره این موضوع با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.