سیاهچاله‌ها اجرام آسمانی بسیار چگالی هستند که در اثر فشردگی شدید جرم در یک فضای کوچک به وجود می‌آیند. گرانش سیاهچاله آنقدر قوی است که هیچ چیز، حتی نور، نمی‌تواند از آن فرار کند. این ویژگی سیاهچاله‌ها را به یکی از اسرارآمیزترین و جذاب‌ترین پدیده‌های جهان تبدیل کرده است. این غول‌های گرانشی ستارگان، گاز، و غبار را به دام می‌اندازند و می‌بلعند.
این تصویر شبیه‌سازی شده توسط کامپیوتر، یک سیاهچاله ابرجرم را در مرکز یک کهکشان نشان می‌دهد. ناحیه سیاه در مرکز، "افق رویداد" سیاهچاله را نشان می‌دهد، جایی که هیچ نوری نمی‌تواند از چنگال گرانشی این جرم عظیم فرار کند. گرانش قدرتمند سیاهچاله، فضا را در اطراف خود مانند یک آینه خنده‌دار، تحریف می‌کند. نور ستارگان پس‌زمینه، در حالی که ستارگان از کنار سیاهچاله می‌گذرند، کشیده و لکه‌دار می‌شوند. با وجود این جرم عظیم، تکینگی که هسته سیاهچاله را تشکیل می‌دهد، هرگز دیده یا تصویربرداری نشده است. تکینگی، همانطور که از نامش پیداست، نقطه‌ای بسیار کوچک در فضا است، اما جرم بسیار زیادی دارد. ستاره‌شناسان فقط می‌توانند این اجرام را از طریق تأثیری که بر مواد اطرافشان دارند مطالعه کنند. موادی که در اطراف سیاهچاله وجود دارند، دیسکی چرخان را تشکیل می‌دهند که درست فراتر از ناحیه‌ای به نام "افق رویداد" قرار دارد - نقطه بی‌بازگشت گرانشی. در واقع، عبور از افق رویداد به معنای گرفتار شدن ابدی در دام گرانش سیاهچاله است.
ساختار سیاهچاله: از تکینگی تا افق رویداد
سیاهچاله از دو بخش اصلی تشکیل شده است: تکینگی و افق رویداد. تکینگی، هسته مرکزی سیاهچاله است؛ ناحیه‌ای بی‌نهایت کوچک و چگال که تمام جرم سیاهچاله در آن متمرکز شده است. در اطراف تکینگی، ناحیه‌ای وجود دارد که هیچ چیز، حتی نور، نمی‌تواند از آن فرار کند. به همین دلیل به آن "سیاهچاله" می‌گویند.
مرز بیرونی این ناحیه، افق رویداد نام دارد. افق رویداد، یک مرز نامرئی است که در آن کشش گرانشی سیاهچاله با سرعت نور برابر می‌شود. به بیان دیگر، در افق رویداد، گرانش و سرعت نور در حالت تعادل قرار دارند. هر چیزی که از افق رویداد عبور کند، برای همیشه به دام گرانش سیاهچاله می‌افتد و راهی برای فرار نخواهد داشت.
موقعیت افق رویداد به میزان جرم سیاهچاله بستگی دارد. ستاره‌شناسان برای محاسبه شعاع افق رویداد از فرمول زیر استفاده می‌کنند:
Rs = 2GM/c2
در این فرمول:
- Rs: شعاع افق رویداد
- G: ثابت گرانش
- M: جرم سیاهچاله
- c: سرعت نور
با استفاده از این فرمول، می‌توان با داشتن جرم سیاهچاله، شعاع افق رویداد آن را محاسبه کرد و درک بهتری از اندازه و قدرت گرانشی این اجرام شگفت‌انگیز به دست آورد.
انواع سیاهچاله و نحوه شکل‌گیری آنها
سیاهچاله‌ها بر اساس جرم و نحوه شکل‌گیری، به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند:
سیاهچاله‌های با جرم ستاره‌ای
این نوع سیاهچاله‌ها، رایج‌ترین نوع هستند و جرمی بین چند برابر جرم خورشید تا چند ده برابر آن دارند. آنها زمانی شکل می‌گیرند که ستارگان بزرگ (با جرم 10 تا 15 برابر جرم خورشید) سوخت هسته‌ای خود را تمام می‌کنند. این امر منجر به یک انفجار ابرنواختری عظیم می‌شود که لایه‌های بیرونی ستاره را به فضا پرتاب می‌کند. هسته باقی‌مانده ستاره، تحت گرانش خود، فرومی‌پاشد و یک سیاهچاله با جرم ستاره‌ای را به وجود می‌آورد.
تصویری خیالی از یک سیاهچاله با جرم ستاره‌ای (به رنگ آبی) که احتمالاً در اثر فروریزش یک ستاره فوق‌العاده پرجرم شکل گرفته و از مواد پرتاب‌شده توسط یک ستاره مجاور تغذیه می‌کند. سیاهچاله‌های ابرجرم
سیاهچاله‌های ابرجرم (SMBH) بسیار بزرگ‌تر از سیاهچاله‌های با جرم ستاره‌ای هستند و جرمی بین میلیون‌ها تا میلیاردها برابر جرم خورشید دارند. این سیاهچاله‌ها معمولاً در مرکز کهکشان‌ها یافت می‌شوند و منشا شکل‌گیری آنها هنوز یک راز بزرگ است. یک فرضیه این است که آنها در نتیجه ادغام سیاهچاله‌های کوچک‌تر با جرم ستاره‌ای و سایر مواد شکل می‌گیرند. فرضیه دیگر این است که آنها از فروریزش یک ستاره بسیار پرجرم (صدها برابر جرم خورشید) به وجود می‌آیند. سیاهچاله‌های ابرجرم تاثیر زیادی بر کهکشان میزبان خود دارند و می‌توانند بر نرخ تشکیل ستارگان و مدار ستاره‌ها و مواد اطرافشان تأثیر بگذارند.
بسیاری از کهکشان‌ها در مرکز خود سیاهچاله‌های ابرجرم دارند. اگر آنها فعالانه در حال "خوردن" باشند، جت‌های عظیمی از خود ساطع می‌کنند و به عنوان هسته‌های فعال کهکشانی شناخته می‌شوند. سیاهچاله‌های میکرو
همانطور که از نامشان پیداست، سیاهچاله‌های میکرو بسیار کوچک هستند و جرمی در حد 20 میکروگرم دارند. وجود این سیاهچاله‌ها هنوز به طور مستقیم اثبات نشده است، اما در نظریه فیزیک ذرات پیش‌بینی شده‌اند. تصور می‌شود که آنها در اثر برخورد ذرات پرانرژی به یکدیگر به وجود می‌آیند. دانشمندان معتقدند که این اتفاق به طور مداوم در جو بالایی زمین رخ می‌دهد و همچنین ممکن است در آزمایش‌های فیزیک ذرات در مراکزی مانند سرن (CERN) رخ دهد.
دانشمندان چگونه سیاهچاله‌ها را اندازه‌گیری می‌کنند؟
از آنجایی که نور نمی‌تواند از افق رویداد سیاهچاله فرار کند، دیدن مستقیم سیاهچاله غیرممکن است. با این حال، ستاره‌شناسان می‌توانند با بررسی تأثیراتی که سیاهچاله‌ها بر محیط اطراف خود دارند، آنها را اندازه‌گیری و شناسایی کنند.
یکی از این روش‌ها، بررسی اثر گرانشی سیاهچاله بر اجرام مجاور است. سیاهچاله‌ها، مانند هر جسم پرجرم دیگری، نیروی گرانشی دارند که بر اجسام اطراف خود اعمال می‌کنند. با بررسی مدار اجرام اطراف سیاهچاله، می‌توان جرم آن را تخمین زد.
مدلی از یک سیاهچاله که توسط مواد یونیزه شده گرم احاطه شده است. این ممکن است شکلی باشد که سیاهچاله در کهکشان راه شیری "به نظر" می‌رسد. در عمل، ستاره‌شناسان با بررسی نحوه رفتار نور در اطراف سیاهچاله، به وجود آن پی می‌برند. سیاهچاله‌ها، مانند تمام اجسام پرجرم، گرانش کافی برای خم کردن مسیر نور در هنگام عبور از کنارشان را دارند. با حرکت ستاره‌ها در پشت سیاهچاله، نوری که از آنها ساطع می‌شود، تحریف می‌شود یا به نظر می‌رسد که ستاره‌ها به شکلی غیرمعمول حرکت می‌کنند. از این اطلاعات، می‌توان موقعیت و جرم سیاهچاله را تعیین کرد. این پدیده به ویژه در خوشه‌های کهکشانی مشهود است، جایی که جرم ترکیبی خوشه‌ها، ماده تاریک و سیاهچاله‌ها، با خم کردن نور اجرام دورتر، قوس‌ها و حلقه‌های عجیب و غریبی ایجاد می‌کنند.
علاوه بر این، ستاره‌شناسان می‌توانند سیاهچاله‌ها را از طریق تابش ساطع‌شده توسط مواد گرم اطراف آنها، مانند امواج رادیویی یا اشعه ایکس، شناسایی کنند. سرعت این مواد نیز سرنخ‌های مهمی در مورد ویژگی‌های سیاهچاله‌ای که سعی در فرار از آن دارند، ارائه می‌دهد.
تابش هاوکینگ: تبخیر سیاهچاله‌ها
یکی از روش‌های احتمالی دیگر برای شناسایی سیاهچاله‌ها، پدیده‌ای به نام تابش هاوکینگ است. این پدیده به نام فیزیکدان نظری و کیهان‌شناس مشهور، استیون هاوکینگ، نامگذاری شده و نتیجه قوانین ترمودینامیک است که ایجاب می‌کند انرژی از سیاهچاله فرار کند.
ایده اصلی این است که به دلیل برهم‌کنش‌های طبیعی و نوسانات در خلاء، ماده به شکل یک الکترون و پاد الکترون (به نام پوزیترون) ایجاد می‌شود. هنگامی که این اتفاق در نزدیکی افق رویداد رخ می‌دهد، یک ذره به بیرون از سیاهچاله پرتاب می‌شود، در حالی که ذره دیگر به درون چاه گرانشی سقوط می‌کند.
از دید ناظر، تنها چیزی که "دیده" می‌شود، ذره‌ای است که از سیاهچاله ساطع می‌شود. این ذره دارای انرژی مثبت است. به همین دلیل، ذره‌ای که به داخل سیاهچاله سقوط کرده است، دارای انرژی منفی خواهد بود. نتیجه این فرایند این است که با گذشت زمان و پیر شدن سیاهچاله، انرژی و در نتیجه جرم خود را از دست می‌دهد (بر اساس معادله معروف اینشتین: E=MC2، که در آن E=انرژی، M=جرم، و C=سرعت نور است). به این ترتیب، سیاهچاله‌ها به آرامی "تبخیر" می‌شوند.
سیاهچاله چیست؟ سفری به اعماق تاریک‌ترین اسرار کیهان — https://rayeshmand.ir/article/an-introduction-to-black-holes