احتمالاً بارها شنیده‌اید که اژدها موجوداتی افسانه‌ای هستند. شاید با خودتان فکر کرده‌اید که یک خزنده پرنده و آتش‌نفس‌کش هرگز نمی‌تواند در دنیای واقعی وجود داشته باشد، اینطور نیست؟ درست است که تاکنون هیچ اژدهای آتش‌نفس‌کشی کشف نشده است، اما موجودات مارمولک‌مانند پرنده در فسیل‌ها یافت شده‌اند. حتی ممکن است امروزه هم برخی از آن‌ها در طبیعت پیدا شوند. در این مطلب، نگاهی به علم پرواز با بال و مکانیسم‌های احتمالی که یک اژدها بتواند آتش تنفس کند می‌اندازیم. پس با ما همراه باشید تا به دنیای شگفت‌انگیز اژدهاها سفر کنیم، موجوداتی که شاید آنقدرها هم که فکر می‌کنیم افسانه‌ای نباشند. بررسی می‌کنیم که آیا پرواز اژدها، تنفس آتشین و حتی ابعاد این موجودات افسانه‌ای از نظر علمی قابل توجیه هستند یا خیر.

ابعاد یک اژدهای پرنده چقدر می‌تواند باشد؟

دانشمندان عموماً بر این باورند که پرندگان امروزی از نسل دایناسورهای پرنده هستند. بنابراین، بحثی در مورد اینکه آیا اژدهاها می‌توانستند پرواز کنند وجود ندارد. سوال اینجاست که آیا آن‌ها می‌توانستند به اندازه‌ای بزرگ باشند که انسان‌ها و دام‌ها را شکار کنند؟ پاسخ این است: بله، زمانی اینطور بود! موجوداتی به نام پتروسورها که در اواخر دوره کرتاسه می‌زیستند، یکی از بزرگترین حیوانات پرنده شناخته شده بودند.

گونه‌ای از این پتروسورها به نام Quetzlcoatlus northropi وجود داشت. تخمین‌های مختلفی در مورد اندازه آن وجود دارد، اما حتی محافظه‌کارانه‌ترین تخمین‌ها نیز طول بال‌های آن را 11 متر (36 فوت) و وزن آن را حدود 200 تا 250 کیلوگرم (440 تا 550 پوند) تخمین می‌زنند. به عبارت دیگر، وزن آن تقریباً به اندازه یک ببر امروزی بود، که قطعاً می‌تواند یک انسان یا بز را از پای درآورد. بنابراین، اژدهای پرنده عظیم‌الجثه در گذشته وجود داشته است.

نظریه‌های مختلفی وجود دارد که چرا پرندگان امروزی به اندازه دایناسورهای ماقبل تاریخ بزرگ نیستند. برخی از دانشمندان بر این باورند که انرژی مصرفی برای حفظ پرها، تعیین کننده اندازه است. برخی دیگر به تغییرات آب و هوای زمین و ترکیب جو اشاره می‌کنند. اما نکته مسلم این است که اژدهاهای بزرگتر و شکارچی زمانی در آسمان‌ها حکمرانی می‌کردند.

با یک اژدهای پرنده واقعی مدرن ملاقات کنید!

درحالی‌که اژدهاهای گذشته ممکن بود آن‌قدر بزرگ باشند که یک گوسفند یا انسان را با خود ببرند، اژدهایان امروزی حشرات و گاهی اوقات پرندگان و پستانداران کوچک را می‌خورند. این موجودات، مارمولک‌های ایگوانیایی هستند که به خانواده آگامیده تعلق دارند. این خانواده شامل اژدهاهای ریش‌دار اهلی و اژدهاهای آبی چینی و همچنین جنس وحشی دراکو (Draco) است.

دراکوها، در واقع اژدهاهای پرنده هستند. در واقع، دراکو استاد سر خوردن در هوا است. این مارمولک‌ها با صاف کردن اندام‌های خود و باز کردن باله‌های بال‌مانند، مسافت‌هایی به طول 60 متر (200 فوت) را سر می‌خورند. آن‌ها از دم و زبانه گردنی (برآمدگی زیر گلو) خود برای تثبیت و کنترل فرود استفاده می‌کنند. می‌توانید این اژدهاهای پرنده زنده را در جنوب آسیا پیدا کنید، جایی که نسبتاً رایج هستند. بزرگ‌ترین آن‌ها فقط تا طول 20 سانتی‌متر (7.9 اینچ) رشد می‌کنند، بنابراین لازم نیست نگران خورده شدن توسط آن‌ها باشید. این اژدهای کوچک نشان می‌دهد که حتی امروزه نیز می‌توان جلوه‌هایی از این موجودات افسانه‌ای را در طبیعت یافت.

اژدهاها می‌توانند بدون بال هم پرواز کنند!

در حالی که اژدهاهای اروپایی جانوران بالدار عظیم‌الجثه‌ای هستند، اژدهاهای آسیایی بیشتر شبیه مارهایی با پا هستند. اکثر ما مارها را به عنوان موجوداتی زمینی می‌شناسیم، اما مارهایی وجود دارند که به این معنا "پرواز" می‌کنند که می‌توانند برای مسافت‌های طولانی در هوا سر بخورند. چه مسافتی؟ اساساً، این مارها می‌توانند به طول یک زمین فوتبال یا دو برابر طول یک استخر شنای المپیک در هوا معلق بمانند! مارهای آسیایی Chrysopelea spp. با صاف کردن بدن خود و پیچش برای بهینه‌سازی نیروی بالابر، تا 100 متر (330 فوت) "پرواز" می‌کنند. دانشمندان دریافته‌اند که زاویه بهینه برای سر خوردن یک مارپیچ 25 درجه است، با زاویه سر مار به سمت بالا و دم به سمت پایین.

درحالی‌که اژدهاهای بدون بال نمی‌توانند از نظر فنی پرواز کنند، اما می‌توانند مسافت بسیار طولانی را سر بخورند. اگر این جانور به نحوی گازهای سبک‌تر از هوا را ذخیره کند، ممکن است در پرواز مهارت پیدا کند. پس، حتی بدون بال هم، رویای اژدهای پرنده می‌تواند به نحوی محقق شود!

اژدهاها چگونه می‌توانستند آتش تنفس کنند؟

تا به امروز، هیچ حیوان آتش‌نفسی یافت نشده است. با این حال، غیرممکن نیست که یک حیوان بتواند شعله‌های آتش را بیرون دهد. سوسک بمب‌افکن (خانواده Carabidae) هیدروکینون‌ها و پراکسید هیدروژن را در شکم خود ذخیره می‌کند و هنگام تهدید آن‌ها را بیرون می‌راند. این مواد شیمیایی در هوا مخلوط می‌شوند و یک واکنش شیمیایی گرمازا (آزادکننده گرما) را انجام می‌دهند و اساساً مهاجم را با مایع جوشان و تحریک‌کننده اسپری می‌کنند.

وقتی به آن فکر می‌کنید، موجودات زنده همیشه ترکیبات و کاتالیزورهای واکنشی و قابل اشتعال تولید می‌کنند. حتی انسان‌ها بیشتر از آنچه استفاده می‌کنند اکسیژن استنشاق می‌کنند. پراکسید هیدروژن یک محصول جانبی متابولیک رایج است. اسیدها برای هضم غذا استفاده می‌شوند. متان یک محصول جانبی قابل اشتعال هضم است. کاتالازها کارایی واکنش‌های شیمیایی را بهبود می‌بخشند.

یک اژدها می‌تواند مواد شیمیایی لازم را تا زمان استفاده ذخیره کند، آن‌ها را به زور بیرون رانده و یا به صورت شیمیایی یا مکانیکی مشتعل کند. احتراق مکانیکی می‌تواند به سادگی ایجاد جرقه با خرد کردن کریستال‌های پیزوالکتریک باشد. مواد پیزوالکتریک، مانند مواد شیمیایی قابل اشتعال، در حال حاضر در حیوانات وجود دارند. به عنوان مثال می‌توان به مینای دندان و عاج، استخوان خشک و تاندون‌ها اشاره کرد.

بنابراین، تنفس آتش مطمئناً ممکن است. این اتفاق مشاهده نشده است، اما این بدان معنا نیست که هیچ گونه‌ای هرگز این توانایی را توسعه نداده است. با این حال، به همان اندازه احتمال دارد که ارگانیسمی که آتش شلیک می‌کند، این کار را از مقعد خود یا یک ساختار تخصصی در دهان خود انجام دهد. پس شاید روزی راز تنفس آتشین اژدهاها کشف شود!

اما این یک اژدها نیست!

اژدهای زره‌پوش سنگینی که در فیلم‌ها به تصویر کشیده می‌شود (تقریباً به طور قطع) یک افسانه است. پولک‌های سنگین، ستون فقرات، شاخ‌ها و سایر برآمدگی‌های استخوانی وزن یک اژدها را سنگین می‌کند. با این حال، اگر اژدهای ایده‌آل شما بال‌های کوچکی دارد، می‌توانید از این واقعیت دلگرم شوید که علم هنوز تمام پاسخ‌ها را ندارد. به هر حال، دانشمندان تا سال 2001 متوجه نشدند که چگونه زنبورهای عسل پرواز می‌کنند.

به طور خلاصه، وجود یا عدم وجود اژدها، توانایی پرواز، خوردن انسان‌ها یا تنفس آتش واقعاً به تعریف شما از یک اژدها بستگی دارد. آیا اژدها موجودی افسانه‌ای است یا ریشه در واقعیت دارد؟ این سوالی است که هنوز هم ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است.

نکات کلیدی

• اژدهاهای پرنده امروزه و در سوابق فسیلی وجود دارند. آن‌ها صرفاً جانوران خیالی نیستند.
• درحالی‌که اژدهاهای بدون بال به معنای دقیق کلمه پرواز نمی‌کنند، می‌توانند مسافت‌های طولانی را بدون نقض هیچ قانون فیزیکی سر بخورند.
• تنفس آتش در قلمرو حیوانات ناشناخته است، اما از نظر تئوری امکان‌پذیر است. بسیاری از موجودات ترکیبات قابل اشتعال تولید می‌کنند که می‌توانند ذخیره، آزاد و مشتعل شوند، چه با یک جرقه شیمیایی و چه مکانیکی.