روش هایی که ما به عنوان انسان ها، دنیا را درک کرده و تفسیر می کنیم، حواس نامیده می شوند. ما پنج حس داریم که شامل چشایی، بویایی، لمس، شنوایی و بینایی هستند. محرک های هر ارگان حسی در بدن از طریق مسیرهای مختلف به بخش های مختلف مغز منتقل می شوند. اطلاعات حسی جمع آوری شده توسط پنج حس از سیستم عصبی محیطی به سیستم عصبی مرکزی منتقل می شود. ساختاری از مغز به نام تالاموس، بیشتر سیگنال های حسی را دریافت می کند و آن ها را به ناحیه مناسب قشر مغزی جهت پردازش منتقل می کند. اما اطلاعات حسی مربوط به بویایی مستقیماً به لوب بویایی فرستاده می شود و نه به تالاموس. اطلاعات بصری در قشر بصری لوب چشمی، صدا در قشر شنوایی لوب گیجگاهی، بویایی در قشر بویایی لوب گیجگاهی، احساسات لمسی در قشر حسی بدن لوب پاریتال و چشایی در قشر چشایی در لوب پاریتال پردازش می شود.

سیستم لیمبیک شامل یک گروه از ساختارهای مغزی است که نقش حیاتی در ادراک حسی، تفسیر حسی و عملکرد حرکتی ایفا می کنند. به عنوان مثال، آمیگدال سیگنال های حسی را از تالاموس دریافت کرده و از این اطلاعات در پردازش احساساتی مانند ترس، خشم و خوشحالی استفاده می کند. این ساختار همچنین تعیین می کند که کدام خاطرات ذخیره شوند و کجا در مغز ذخیره شوند. هیپوکامپوس در شکل گیری خاطرات جدید و ارتباط احساسات و حواس، مانند بویایی و شنوایی، با خاطرات اهمیت دارد. هیپوتالاموس به تنظیم واکنش های احساسی که توسط اطلاعات حسی به وجود می آید، کمک می کند و هورمون هایی را که بر غده هیپوفیز تأثیر می گذارند، در پاسخ به استرس آزاد می کند. قشر بویایی سیگنال هایی را از لوب بویایی برای پردازش و شناسایی بوها دریافت می کند. به طور کلی، ساختارهای سیستم لیمبیک اطلاعات دریافتی از پنج حس، و همچنین سایر اطلاعات حسی (مانند دما، تعادل، درد و غیره) را برای درک جهان اطراف ما تجزیه و تحلیل می کنند.

چشایی

اولین حس از پنج حس—چشایی، که به عنوان گاستیشن نیز شناخته می شود، توانایی تشخیص مواد شیمیایی در غذا، مواد معدنی و مواد خطرناک مانند سموم است. این تشخیص توسط ارگان های حسی موجود در زبان به نام جوانه های چشایی انجام می شود. پنج طعم پایه وجود دارد که این ارگان ها آن ها را به مغز منتقل می کنند: شیرین، تلخ، شور، ترش و اومامی. گیرنده های هر یک از پنج طعم پایه ما در سلول های متمایز قرار دارند و این سلول ها در تمامی نواحی زبان یافت می شوند. با استفاده از این طعم ها، بدن می تواند مواد مضر، معمولاً تلخ، را از مواد مغذی تشخیص دهد. مردم اغلب طعم غذا را با چشایی اشتباه می گیرند. طعم یک غذای خاص در واقع ترکیبی از چشایی و بویایی به همراه بافت و دما است.

بویایی

از میان پنج حس، بویایی یا حس بویایی رابطه نزدیکی با حس چشایی دارد. مواد شیمیایی موجود در غذا یا معلق در هوا از طریق گیرنده های بویایی در بینی حس می شوند. این سیگنال ها مستقیماً به منطقه بویایی در قشر مغز ارسال می شوند. بیش از 300 نوع گیرنده مختلف وجود دارد که هر کدام به ویژگی خاصی از مولکول ها متصل می شوند. هر بو شامل ترکیب هایی از این ویژگی هاست و به گیرنده های مختلف با قدرت های متفاوت متصل می شود. مجموع این سیگنال ها چیزی است که به عنوان یک بوی خاص شناخته می شود. بر خلاف سایر گیرنده ها، اعصاب بویایی به طور منظم می میرند و دوباره زنده می شوند.

حس لامسه

حس لامسه یا ادراک لمسی از طریق فعالیت در گیرنده های عصبی در پوست احساس می شود. حس اصلی از فشار وارد شده به این گیرنده ها که به نام مکانورسپتورها شناخته می شوند، حاصل می شود. پوست دارای چندین گیرنده است که سطح های فشار را از لمس ملایم تا فشار قوی و همچنین زمان تماس از لمس کوتاه تا لمسی پایدار حس می کنند. همچنین گیرنده هایی برای درد، به نام نوسی سپتورها، و برای دما، به نام ترمو رسپتورها وجود دارد. تکانه ها از هر سه نوع گیرنده از طریق سیستم عصبی محیطی به سیستم عصبی مرکزی و مغز منتقل می شوند.

حس شنوایی

حس چهارم از پنج حس، شنوایی یا همان ادراک صوت است. صدا ترکیبی از ارتعاشات است که توسط اعضای داخل گوش از طریق مکانورسپتورها احساس می شود. صدا ابتدا وارد گوش می شود و به پرده گوش ضربه می زند. این ارتعاشات به استخوان های گوش میانی که به آنها چکش، انویل و رکابی می گویند منتقل می شوند و مایعات داخل گوش داخلی را به ارتعاش درمی آورند. این ساختار پر از مایع که به آن کوکلئا گفته می شود، حاوی سلول های مویی کوچکی است که زمانی که تحریف می شوند، سیگنال های الکتریکی تولید می کنند. این سیگنال ها از طریق عصب شنوایی به طور مستقیم به مغز منتقل می شوند که این تکانه ها را به صدا تعبیر می کند. انسان ها معمولاً می توانند صداها را در محدوده 20 تا 20,000 هرتز تشخیص دهند. فرکانس های پایین تنها به صورت ارتعاش از طریق گیرنده های لمسی قابل تشخیص هستند و فرکانس های بالاتر از این محدوده قابل شناسایی نیستند ولی اغلب می توانند توسط حیوانات درک شوند. کاهش شنوایی در فرکانس های بالا که معمولاً با سن ارتباط دارد به عنوان اختلال شنوایی شناخته می شود.

حس بینایی

بینایی یا حس دید، توانایی چشم ها برای ادراک تصاویر نور مرئی است. ساختار چشم در چگونگی عملکرد آن نقش کلیدی دارد. نور از طریق مردمک وارد چشم می شود و از طریق لنز بر روی شبکه چشم در پشت چشم متمرکز می شود. دو نوع گیرنده نوری به نام مخروط ها و میله ها، این نور را شناسایی کرده و تکانه های عصبی تولید می کنند که از طریق عصب بینایی به مغز ارسال می شوند. میله ها نسبت به روشنایی نور حساس هستند، در حالی که مخروط ها رنگ ها را تشخیص می دهند. این گیرنده ها مدت و شدت تکانه ها را تغییر می دهند تا رنگ، تن و روشنایی نور درک شده را مرتبط کنند. نقص های گیرنده های نوری می توانند به شرایطی از قبیل رنگ دکوری یا در موارد شدید، کوری کامل منجر شوند.