حاجی فیروز؛ نماد شادی نوروزی
در میان هنرمندان کمدی قدیمی ایران، حاجی فیروز از همه شناختهشدهتر است. او در روزهای پیش از نوروز در خیابانها ظاهر میشود و با خواندن آوازهای قدیمی، رقصیدن و طبلنوازی رهگذران را سرگرم میکند و پول اندکی دریافت میکند. حاجی فیروز معمولاً صورت خود را سیاه میکند، لباسهای رنگارنگ بهویژه قرمز میپوشد و کلاهی بر سر دارد که گاهی بلند و قیفی شکل است.
آوازهای حاجی فیروز
آوازهای او کوتاه، قدیمی و تکراری هستند و با لهجهای بامزه یا تقلید نقص گفتاری اجرا میشوند. نمونههایی از این آوازها:
سالی یه روزه همه میدونن
منم میدونم
ارباب خودم سلامو علیکم
ارباب خودم سرتو بالا کن
ارباب خودم به من نیگا کن
ارباب خودم لطفی به ما کن
ارباب خودم بزبز قندی
ارباب خودم چرا نمیخندی
بشکن بشکنه، بشکن
من نمیشکنم، بشکن
اینجا بشکنم / یار گله داره
اونجا بشکنم / یار گله داره
این سیاهه بیچاره
چقدر حوصله داره
درآمد حاجی فیروز به توانایی او در سرگرم کردن مردم به شکلی خندهدار بستگی دارد.
ریشههای تاریخی حاجی فیروز
در منابع پارسی باستان و عربی اشارهای مستقیم به حاجی فیروز نشده است. به احتمال زیاد او جایگزین سرگرمکنندههای قدیمی سال نو مانند میر نوروزی و آتشافروز شده است. درباره منشأ او دیدگاههای مختلفی وجود دارد:
| دیدگاه |
محقق / منبع |
توضیح |
| ارتباط با اسطوره سیاوش |
مهرداد بهار |
چهره سیاه نماد بازگشت از جهان مردگان و لباس قرمز نشانه خون سیاوش است. حاجی فیروز بازتاب آیینهای مرتبط با مرگ و رستاخیز سیاوش است. |
| میر نوروزی |
منابع تاریخی |
حاجی فیروز ادامه سنت «میر نوروزی» است؛ فردی طنزآلود که برای پنج روز آخر سال به عنوان شاه نمادین انتخاب میشد و با آواز و رقص مردم را سرگرم میکرد. |
| آیینهای میترایی و زرتشتی |
Irantripedia |
برخی او را مرتبط با آیینهای میترایی و خدمتگزاران آتشکدهها میدانند که با صورت دودهای و لباس رنگی پیامآور نوروز بودند. |
| بردگان سیاهپوست |
جعفر سحری |
حاجی فیروز ادامه سنت بردگان سیاهپوستی است که در دوره ساسانیان با لباسهای رنگارنگ و رقص و آواز مردم را سرگرم میکردند. |
| نماد زمین و باروری |
برخی پژوهشگران |
چهره سیاه حاجی فیروز نماد خاک حاصلخیز و لباس قرمز نماد شادی و باروری در آغاز بهار است. |
| ارتباط با تجارت برده و سیاهبازی |
پژوهشگران معاصر |
برخی مطالعات جدید او را مرتبط با میراث تجارت برده در خلیج فارس و سنت نمایشی «سیاهبازی» میدانند و نقدهایی بر این سنت وارد کردهاند. |
نمادهای حاجی فیروز
لباس قرمز او نماد شادی است و نام «فیروز» به معنای پیروز و برنده برای خوشیمنی و شگون انتخاب شده است. او همچنان یکی از نمادهای اصلی نوروز در فرهنگ ایرانی باقی مانده است.
این مقاله در سایت علمی رایشمند منتشر شده است. خوشحال میشویم اگر دیدگاه و نظر خود را درباره این موضوع با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.
این مقاله در سایت علمی
رایشمند منتشر شده است. خوشحال میشویم اگر
دیدگاه و نظر خود را درباره این موضوع با ما و دیگر خوانندگان در میان بگذارید.