مورچه گلوله زن (Paraponera clavata) یک نوع مورچه ای است که در جنگل های بارانی گرمسیری زندگی می کند و به دلیل نیش بسیار دردناک آن شناخته می شود که گفته می شود مشابه با تیراندازی با گلوله است.

نکات کلیدی درباره مورچه گلوله زن

• نام رایج: مورچه گلوله زن
• نام های دیگر: مورچه ۲۴ ساعته، مورچه کنگا، مورچه شکارچی کوچک غول پیکر
• نام علمی: Paraponera clavata
• ویژگی های مشخصه: مورچه های سیاه مایل به قرمز با پنس های بزرگ و نیش قابل مشاهده
• اندازه: ۱۸ تا ۳۰ میلی متر
• رژیم غذایی: شهد و چندین گونه آرتروپود کوچک
• میانگین طول عمر: تا ۹۰ روز (کارگر)
• زیستگاه: جنگل های گرمسیری در آمریکای مرکزی و جنوبی
• وضعیت حفاظت: کمترین نگرانی
• سلطنت: جانوری
• شاخه: آرتروپودا
• کلاس: حشره شناسی
• راسته: هایمنوپترا
• خانواده: فرمیکیده
• واقعیت جالب: نیش مورچه گلوله زن به عنوان دردناک ترین نیش در میان حشرات شناخته می شود و به طور طبیعی پس از ۲۴ ساعت از بین می رود.

این مورچه چندین نام رایج دارد، اما در ونزوئلا به نام "مورچه ۲۴ ساعته" نامیده می شود زیرا درد ناشی از نیش آن می تواند یک روز کامل به طول بینجامد. در برزیل، این مورچه به نام formigão-preto یا "مورچه سیاه بزرگ" شناخته می شود. نام های بومی این مورچه به معنای "کسی که عمیق جراحت می زند" می باشد. به هر نامی که باشد، این مورچه به دلیل نیشش مورد احترام و ترس قرار دارد.

ظاهر و زیستگاه مورچه گلوله زن

مورچه های کارگر بین ۱۸ تا ۳۰ میلی متر طول دارند. آن ها مورچه های سیاه مایل به قرمز با پنس های بزرگ و نیش قابل مشاهده هستند. ملکه مورچه کمی بزرگ تر از کارگران است.

مورچه گلوله زن در جنگل های بارانی گرمسیری در آمریکای مرکزی و جنوبی از جمله هندوراس، نیکاراگوئه، کاستاریکا، ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، پرو، بولیوی و برزیل زندگی می کنند. این مورچه ها کلنی های خود را در پای درختان می سازند تا بتوانند در تاج درختان غذا پیدا کنند. هر کلنی شامل چند صد مورچه گلوله زن است.

شکارچیان، طعمه ها و انگل های مورچه گلوله زن

مورچه گلوله زن شهد و آرتروپودهای کوچک را می خورند. یک نوع طعمه، پروانه شیشه ای (Greta oto) تکامل یافته است تا لاروهایی تولید کند که طعم ناخوشایندی برای مورچه گلوله زن دارند.

مگس فرید (Apocephalus paraponerae) انگل کارگران مجروح مورچه گلوله زن است. کارگران مجروح معمولاً به دلیل درگیری کلنی های مورچه گلوله زن با یکدیگر شایع هستند. بوی مورچه مجروح مگس را جذب می کند که از مورچه تغذیه کرده و تخم های خود را در زخم آن می گذارد. یک مورچه مجروح می تواند میزبان تا ۲۰ لارو مگس باشد.

مورچه گلوله زن طعمه ی انواع حشره خوارها و همچنین یکدیگر می باشند.

دردناک ترین نیش حشره

اگرچه این مورچه ها غیرتهاجمی هستند، اما در صورت تحریک نیش می زنند. وقتی یک مورچه نیش می زند، مواد شیمیایی را آزاد می کند که به دیگر مورچه گلوله زن در اطراف علامت می دهد تا نیش بزنند. نیش مورچه گلوله زن بر اساس شاخص درد اشمید، دردناک ترین نیش در میان حشرات است و توصیف می شود که درد آن به شکل درد شدیدی شبیه به درد الکتریکی بوده و قابل مقایسه با تیراندازی با اسلحه است.

دو نوع دیگر حشره، زنبور تنبل تارانتولا و زنبور جنگجو، نیش های مشابهی به نیش موریانه گلوله ای دارند. با این حال، درد ناشی از نیش زنبور تنبل تارانتولا کمتر از 5 دقیقه طول می کشد و درد ناشی از نیش زنبور جنگجو تا دو ساعت ادامه دارد. از طرف دیگر، نیش موریانه گلوله ای امواجی از عذاب ایجاد می کند که 12 تا 24 ساعت طول می کشد.

سم اصلی موجود در زهر موریانه گلوله ای پونراتوکسین است. پونراتوکسین یک پپتید عصبی کوچک است که کانال های یونی سدیم ولتاژ وابسته را در عضلات اسکلتی غیرفعال می کند تا انتقال سیناپسی در سیستم عصبی مرکزی را مسدود کند. علاوه بر درد بسیار زیاد، زهر موریانه گلوله ای باعث فلج موقت و لرزش غیرقابل کنترل می شود. سایر علائم شامل تهوع، استفراغ، تب و آریتمی قلبی است. واکنش های آلرژیک به این زهر نادر است. در حالی که این زهر برای انسان کشنده نیست، اما می تواند سایر حشرات را فلج یا حتی بکشد. پونراتوکسین می تواند به عنوان یک بیو-حشره کش خوب مورد استفاده قرار بگیرد.

اولین کمک

اکثر نیش های موریانه گلوله ای با پوشیدن بوت های بالای زانو و مراقبت از مستعمرات نزدیک درختان قابل پیشگیری است. در صورت ایجاد مزاحمت، اولین دفاع مورچه گلوله زن این است که یک بوی بد هشدار دهنده آزاد کنند. اگر تهدید ادامه یابد، موریانه ها با فک های خود گاز گرفته و قبل از نیش زدن به آن ها چنگ می زنند. موریانه ها می توانند با حرکات دست یا با موچین از روی پوست برداشته شوند. اقدام سریع ممکن است از نیش زدن جلوگیری کند.

در صورت نیش زدن، اولین اقدام باید برداشتن مورچه گلوله زن از روی بدن فرد باشد. آنتی هیستامین ها، کرم هیدروکورتیزون و کمپرس سرد ممکن است به کاهش ورم و آسیب بافتی در محل نیش کمک کنند. برای درمان درد نیاز به داروهای مسکن تجویزی است. اگر درمان نشود، اکثر نیش های موریانه گلوله ای به خودی خود بهبود می یابند، هرچند درد ممکن است به مدت یک روز ادامه داشته باشد و لرزش غیرقابل کنترل ممکن است مدت بیشتری طول بکشد.

مورچه گلوله زن و رسوم آغازین

مردم ساتره ماوه برزیل، نیش های موریانه را به عنوان بخشی از یک آیین سنتی ورودی استفاده می کنند. برای اتمام آیین ورودی، پسران ابتدا مورچه گلوله زن را جمع آوری می کنند. موریانه ها با غوطه ور کردن در یک ترکیب گیاهی آرام می شوند و در دستکش های بافته شده از برگ ها قرار می گیرند به طوری که تمامی نیش های آن ها به سمت داخل باشد. پسر باید به مدت 20 بار این دستکش را بپوشد تا به عنوان یک جنگجو محسوب شود.