مثال نقض نمونه‌ای مشخص است که نشان می‌دهد یک گزاره کلی یا یک گزاره شرطی نمی‌تواند در همه موارد درست باشد. اگر گزاره‌ای ادعا کند که برای هر عضو از یک مجموعه، شرط خاصی برقرار است، پیدا کردن حتی یک مورد که شرایط فرض را داشته باشد اما نتیجه را نقض کند، برای رد آن گزاره کافی است. بنابراین مثال نقض یکی از ابزارهای مهم در بررسی و رد حدس‌های ریاضی است.
در این مقاله با تعریف دقیق مثال نقض، رابطه آن با گزاره‌های کلی و شرطی، روش پیدا کردن مثال نقض، تفاوت مثال نقض با یک مثال معمولی، و چند نمونه حل‌شده از جبر، نظریه اعداد و مجموعه‌ها آشنا می‌شوید.
نقیض گزاره‌های دارای کمیت‌نما یکی از مفاهیم بنیادی در منطق ریاضی و استدلال ریاضی است. برای به‌دست‌آوردن نقیض یک گزاره کمی، نمی‌توان فقط واژه «نیست» یا «نمی» را به عبارت اضافه کرد؛ بلکه باید ساختار منطقی گزاره را در نظر گرفت. مهم‌ترین قانون این است که نقیض کمیت‌نمای کلی به کمیت‌نمای وجودی تبدیل می‌شود و برعکس.
اگر \(P(x)\) یک گزاره درباره اعضای مجموعه مرجع \(U\) باشد، دو قانون بنیادی عبارت‌اند از:
$$
\neg(\forall x\in U,\;P(x))
\equiv
\exists x\in U,\;\neg P(x)
$$
و
$$
\neg(\exists x\in U,\;P(x))
\equiv
\forall x\in U,\;\neg P(x).
$$
بنابراین، نقیض «برای هر \(x\)، گزاره \(P(x)\) درست است» این است که «حداقل یک \(x\) وجود دارد که \(P(x)\) درباره آن درست نیست». همچنین نقیض «حداقل یک \(x\) وجود دارد که \(P(x)\) درباره آن درست است» این است که «برای هیچ \(x\)، \(P(x)\) درست نیست». در این مقاله این قوانین، روش تبدیل گزاره‌های فارسی به نمادهای منطقی، نقیض گزاره‌های دارای چند کمیت‌نما، نقیض شرطی‌های کمی و مثال‌های حل‌شده بررسی میشوند.
هم‌ارزی منطقی یکی از مفاهیم اساسی در منطق گزاره‌هاست و زمانی برقرار است که دو گزاره یا عبارت منطقی، برای تمام حالت‌های ممکنِ ارزش‌دهی به گزاره‌های ساده، دقیقاً ارزش صدق یکسانی داشته باشند. اگر دو گزاره \(p\) و \(q\) در همه حالت‌ها هم‌ارزش باشند، آنها را با نماد \(p \equiv q\) نشان می‌دهیم.
یکی از مهم‌ترین روش‌های بررسی هم‌ارزی منطقی، استفاده از جدول ارزش است. همچنین دو عبارت \(p\) و \(q\) دقیقاً زمانی هم‌ارز منطقی هستند که گزاره دوشرطی \(p \leftrightarrow q\) یک همان‌گویی باشد؛ یعنی در تمام حالت‌ها ارزش «درست» داشته باشد.
در این مقاله تعریف رسمی هم‌ارزی منطقی، تفاوت آن با تساوی و استلزام منطقی، قوانین مهم مانند قوانین دمورگان، جابه‌جایی، شرکت‌پذیری و توزیع‌پذیری، روش اثبات هم‌ارزی با جدول ارزش و چند مثال حل‌شده از ساده تا پیشرفته بررسی می‌شود.
در منطق گزاره‌ای، شرطی و دوشرطی از مهم‌ترین عملگرهایی هستند که برای بیان رابطه میان دو گزاره به کار می‌روند. گزاره شرطی با نماد \(p\rightarrow q\) نوشته می‌شود و معمولاً به صورت «اگر \(p\)، آنگاه \(q\)» خوانده می‌شود. این گزاره فقط زمانی نادرست است که \(p\) درست و \(q\) نادرست باشد. در مقابل، گزاره دوشرطی با نماد \(p\leftrightarrow q\) نمایش داده می‌شود و زمانی درست است که \(p\) و \(q\) ارزش صدق یکسانی داشته باشند.
در این مقاله تعریف دقیق شرطی و دوشرطی، تفاوت آنها، جدول ارزش، رابطه با عکس و عکس نقیض، مفهوم شرط لازم و کافی، هم‌ارزی‌های مهم و روش حل مثال‌های مختلف بررسی می‌شود.
عطف و فصل از بنیادی‌ترین عملگرهای منطق گزاره‌ای هستند که برای ساخت گزاره‌های مرکب از گزاره‌های ساده به کار می‌روند. عطف با نماد \(p\land q\) نشان داده می‌شود و تنها زمانی درست است که هر دو گزاره \(p\) و \(q\) درست باشند. فصل با نماد \(p\lor q\) نشان داده می‌شود و در منطق گزاره‌ای کلاسیک زمانی درست است که دست‌کم یکی از دو گزاره درست باشد؛ بنابراین حالت درست بودن هم‌زمان هر دو گزاره نیز در آن قرار می‌گیرد.
در این مقاله تعریف دقیق عطف و فصل، نمادگذاری، جدول ارزش، خواص مهم، قوانین دمورگان، تفاوت فصل منطقی با «یا»ی انحصاری، تقدم عملگرها، روش تحلیل گزاره‌های مرکب و مثال‌های حل‌شده از ساده تا ترکیبی بررسی می‌شود.
گزاره در منطق ریاضی، جمله یا عبارتی است که دقیقاً یکی از دو ارزش «درست» یا «نادرست» را دارد. برای نمونه، جمله «۷ عددی اول است» یک گزاره است، زیرا می‌توان ارزش صدق آن را تعیین کرد؛ اما جمله‌هایی مانند «در را ببند!» یا «آیا امروز باران می‌بارد؟» گزاره محسوب نمی‌شوند، زیرا به‌ترتیب امری و پرسشی هستند و ارزش صدق مشخصی ندارند.
در این مقاله با تعریف دقیق گزاره، ارزش صدق، گزاره‌های ساده و مرکب، گزاره‌های ریاضی و نمادگذاری آنها آشنا می‌شویم و تفاوت گزاره با جمله‌های غیرگزاره‌ای را با مثال بررسی می‌کنیم. همچنین ارتباط گزاره با مفاهیمی مانند نقیض، عطف، فصل، شرطی، دوشرطی و جدول ارزش را توضیح می‌دهیم.
منطق ریاضی یکی از مباحث بنیادی ریاضیات است که به بررسی گزاره‌ها، ارزش صدق آنها و روش ترکیب و تحلیل عبارت‌های منطقی می‌پردازد. در این حوزه، جمله‌های ریاضی به زبان دقیق‌تری بیان میشوند تا بتوان درست یا نادرست بودن آنها و رابطه منطقی میان آنها را بررسی کرد.
مفاهیمی مانند گزاره، نقیض، عطف، فصل، شرطی، دوشرطی، جدول ارزش، هم‌ارزی منطقی و کمیت‌نماها از مهم‌ترین ابزارهای منطق ریاضی هستند. این مفاهیم در کنار یکدیگر پایه‌ای برای مطالعه اثبات‌های ریاضی، ریاضیات گسسته، نظریه مجموعه‌ها، نظریه الگوریتم‌ها و بسیاری از مباحث علوم کامپیوتر فراهم می‌کنند.
در این مقاله، ساختار کلی منطق ریاضی و ارتباط میان مفاهیم اصلی آن را بررسی می‌کنیم و سپس هر یک از موضوعات مهم را به‌صورت مقدماتی معرفی می‌کنیم.
27 و 28 آذر ماه 1392
همايش ساليانه
منطق رياضي و كاربردهاي آن
27 و 28 آذر ماه 1392
گروه رياضي، دانشكده علوم رياضي
دانشگاه شهيد بهشتي
مطابق روال سالهاي اخير، گروه منطق رياضي پژوهشكده رياضيات پژوهشگاه دانشهاي بنيادي در نظر دارد به منظور آشنايي اعضاي هيات علمي و دانشجويان دوره هاي تحصيلات تكميلي با آخرين دستاوردهاي پژوهشگران در حوزه منطق رياضي، همايش دوروزه اي در اين زمينه برگزار نمايد.